Originalni rad

Efekti peto- i desetonedeljne primene mehaničkih udarnih talasa na smanjenje bola uzrokovanog hroničnim lateralnim epikondilitisom

Ivana Topalović1
  • Visoka sportska i zdravstvena škola strukovnih studija, Beograd

SAŽETAK

Uvod: Terapija mehaničkim udarnim talasima (engl. shock wave) predstavlja novu metodu u lečenju lateralnog epikondilitisa - teniskog lakta, koja daje dobre rezulate.

Cilj: Cilj ovog rada bio je da se ispita efekat peto- i desetonedeljne terapije udarnim talasima na smanjenje intenziteta bola kod muškaraca sa lateralnim epikondilitisom koji su se rekreativno bavili tenisom.

Materijal i metode: U istraživanje je bio uključen 21 muškarac, starosti 22 – 65 godina (x̄ ± sd, 41,7 ± 10,5 godina), sa dijagnozom hroničnog lateralnog epikondilitisa, bez kalcifikata, koja je bila postavljena na osnovu kliničkog i ultrazvučnog pregleda. Ispitanici su podeljeni u dve grupe prema starosti: na mlađe (≤ 40 godina) i starije (> 40 godina). Jednom u sedam dana, svi pacijenti bili su podvrgnuti terapiji mehaničkim udarnim talasima, fokusiranom sondom (frekvencija od 10 Hz; 1.600 udaraca; pritisak od 1,6 bara). Pacijenti su imali ukupno deset terapija. Intezitet bola određivan je korišćenjem vizuelne analogne skale (VAS) za bol. Procena inteziteta bola VAS skalom je vršena pre početka terapije, kao i posle pet i deset shock wave terapija, tj. posle pet i deset nedelja primene terapije.

Rezultati: Kod muškaraca sa hroničnim lateralnim epikondilitisom došlo je do statistički značajnog pada intenziteta bola na VAS skali (p < 0,001) tokom ispitivanog perioda od deset nedelja. Statistički značajan pad intenziteta bola na VAS skali tokom ispitivanog perioda postojao je i kod pacijenata do 40 godina starosti (p < 0,001) i kod pacijenata preko 40 godina starosti (p = 0,001). Između mlađih i starijih muškaraca nije bilo značajne razlike u intezitetu bola, ni na početku terapije, kao ni posle pet i deset primenjenih shock wave terapija.

Zaključak: U zaključku, naši rezultati ukazuju da primena deset tretmana shock wave terapije kod muškaraca sa hroničnim lateralnim epikodilitisom značajno smajuje intenzitet bola.


UVOD

Teniski lakat ili lateralni epikondilitis je tendinopatija mišića ekstenzora prstiju šake. Ova tendinopatija se najčešće javlja kod tenisera. Prvi put je opisao Runge 1873. godine, a sam termin „teniski lakat” u medicinsku terminologiju uveo je Major 1883. godine [1],[2]. On je doveo u vezu lateralni epikonidilitis sa preteranom upotrebom zajedničkog ekstenzora prstiju šake, što dovodi do bola pri pokretu u laktu. Osim bola, javlja se i otok na mestu pripoja mišića na lateralni epikondilus. Još 1936. godine, Trudel i saradnici detaljno su opisali kliničku sliku i patologiju teniskog lakta i taj opis je i danas potpuno aktuelan [3].

Postoji više mogućnosti lečenja teniskog lakta. Ako je terapijski izbor lokalna primena kombinovane fizikalne terapije, onda je protokol za lečenje lateralnog epikondilitisa ili teniskog lakta sledeći: magnetoterapija, elektroforeza lekova, laseroterapija, transkutana električna nervna stimulacija (TENS) na telo m. extensor digitorum communis-a [2]. Ako se lekar odluči za konzervativno lečenje, onda to podrazumeva mirovanje ruke, primenu ortoze ili gipsa i uzmanje per os nesteroidnih antireumatika. Treća, ali ne i poslednja opcija, je primena operativnog zahvata ili lokalna aplikacija kortikosteroidnih preparata radi smanjenja bola. Nijedan od navedenih načina lečenja ne daje uvek dobre rezultate [4].

Pored navedenih, još jedna od mogućnosti za lečenje teniskog lakta je terapija mehaničkim udarnim talasima, tzv. shock wave terapija, koja daje dobre rezulate u lečenju, posebno kod hroničnih formi ove bolesti [4],[5]. Primena shock wave terapije može da bude putem fokusiranih talasa, kada govorimo o ekstrakorporalnoj shock wave terapiji (extracorporeal shock wave therapy - ESWT), ili putem radijalnih udarnih talasa (radial shock wave therapy). Razlika između fokusiranih i radijalnih talasa je pre svega u njihovoj fizičkoj osnovi. Fokusirani udarni talasi se razlikuju u pogledu terapijske dubine prodiranja u tkivo od radijalnih udarnih talasa [4]. Ova dva oblika se u praksi razlikuju po tehnikama korišćenim za njihovo generisanje i po redu veličine uobičajno korišćenih parametara u terapiji. Primena shock wave terapije kod epikondilitisa je isključivo fokusiranim talasima, jer je potrebno da se direktno deluje na pripoj mišića ekstenzora prstiju na spoljni epikondilus lakta [5].

Svega nekoliko studija je ispitivalo efekte ove terapije na bolni sindrom kod pacijenata sa teniskim laktom. Neke studije su pokazale da je ovo vrlo korisna metoda za smanjenje bola i ima pozitivan terapijski efekat, dok su druge studije pokazale da nema potvrđenog pozitivnog efekta kod ovih pacijenata [6],[7]. Zato je cilj ovog rada bio je da se ispita efekat terapije mehaničkim udarnim talasima na smanjenje bola kod muškaraca koji se rekreativno bave tenisom.

MATERIJAL I METODE

U okviru ove panel studije bio je uključen 21 muškarac, starosti 22 - 65 godina ( ± sd, 41,7 ± 10,5 godina), sa dijagnozom hroničnog lateralnog epikondilitisa. Istraživanje je sprovedeno od juna 2019. do marta 2020. godine, u privatnoj ordinaciji Physical, u Beogradu. Kriterijumi za uključivanje ispitanika u studiju bili su: potvrđena dijagnoza hroničnog lateralnog epikondilitisa, dužina trajanja tegoba 3 do 5 meseci pre započinjanja lečenja, prvi put postavljena data dijagnoza bolesti, kao i rekreativno bavljenje tenisom. Kriterijumi za isključenje ispitanika iz studije bili su: korišćenje bilo koje terapije, prethodne hirurške intervencije, kao i odbijanje da budu uključeni u istraživanje. Svi pacijenti su bili desnoruki, tako da su imali lateralni epikondilitis desnog lakta. Na dijagnozu lateralnog epikondilitisa posumnjalo se na osnovu bola koji se javlja na palpaciju, na mestu pripoja mišića ekstenzora prstiju na lateralni epikondilus, sa spazamom istog mišića, uz njegovu bolnu ekstenziju. Dijagnostička metoda kojom je utvrđeno da se radi o letaralnom epikondilitisu je bila ultrazvučna metoda. Nijedan pacijent nije imao dijagnostikovan kalcifikat. Pre početka lečenja svaki pacijent pojedinačno je bio upoznat sa tehnikom primene mehaničkog udarnog talasa i dao je pisanu saglasnost za uključivanje u istraživanje. Ispitanici su podeljeni u dve grupe prema starosti: na mlađe (≤ 40 godina) i starije (> 40 godina).

Svi pacijenti bili su podvrgnuti terapiji mehaničkim udarnim talasom (shock wave) korišćenjem aparata Masterpuls MP -200 serijski broj BS 2058, godina proizvodnje 2011 (Storz Medical, Švajcerska), sa fokusiranom sondom i definisanim sledećim parametrima: frekvencijom od 10 Hz, brojem udaraca 1.600 i pritiskom od 1,6 bara. Primenjena terapija je rađena jednom u sedam dana pri čemu su pacijenti ukupno imali deset terapija.

Kod svih pacijenata intezitet bola određen je korišćenjem vizuelne analogne skale (VAS) za bol. VAS skala za merenje intenziteta bola podeljena je na podeoke od po 1cm, od 0 do 10. Bolesnik na skali pokazuje svoj intenzitet bola, gde 0 označava stanje bez bola, a 10 maksimalni bol. Pacijenti su određivali intezitet bola na VAS skali po dolasku u ordinaciju (tj. na početku istraživanja), kao i posle pet i deset aplikacija shock wave terapije.

U zavisnosti od tipa varijabli i normalnosti raspodele, deskripcija podataka je prikazana kao %, ± sd ili medijana (minimalna - maksimalna vrednost). Za procenu promene VAS skora u vremenu primenjen je Fridmanov test, a za post hoc testiranje korišćen je Vilkoksonov test. Za procenu razlike VAS skorova u odnosu na kategorije starosti primenjen je Man-Vitnijev test. Nivo statističke značajnosti postavljen je na p ≤ 0,05.

REZULTATI

Pre početka terapije najveći broj pacijenata (76,2%) je intenzitet svog bola ocenio sa 3 na VAS skali, 19,0% sa 5, a 4,8% sa 7 (Grafikon 1). Posle pet aplikacija shock wave terapije, tj. posle pet nedelja terapije, kod 66,7% pacijenata intezitet bola na VAS skali je ocenjen sa 2, kod 14,3% sa 5, a kod 19,0% ocenom 6. Nakon deset aplikacija mehaničkim udarnim talasima, tj. posle deset nedelja terapije, većina pacijenata (90,5%) nije imala bol, a kod 9,5% intezitet bola je ocenjen sa 2 (Grafikon 1).

Grafikon 1. Procenat muškaraca sa hroničnim lateralnim epikondilitisom, prema intezitetu bola, procenjenog vizuelnom analagnom skalom (VAS), pre početka terapije, kao i posle pet i posle deset shock wave terapija
Grafikon 2. Medijane i individualne vrednosti ocene inteziteta bola prema vizuelnoj analognoj skali (VAS), pre terapije, kao i posle pet i deset nedelja shock wave terapije, kod muškaraca sa hroničnim lateralnim epikondilitisom

Medijana i opseg ocene intenziteta bola (minimum - maksimum) na VAS skali, za sve muškarce, pre uvođenja terapije, iznosili su 3 (3 - 7); nakon pet terapija, iznosili su 2 (2 - 6); a nakon deset terapija, iznosili su 0 (0 - 2). Došlo je do statistički značajnog pada ocene intenziteta bola na VAS skali (p < 0,001) tokom ispitivanog perioda (Grafikon 2). Kod ispitanika uključenih u istraživanje, došlo je do značajnog pada ocene inteziteta bola posle desete terapije (p < 0,001), ali ne i posle pete terapije (p = 0,327).

Statistički značajan pad ocene intenziteta bola na VAS skali tokom ispitivanog perioda od deset nedelja postoji i kod muškaraca do 40 godina starosti (p < 0,001) i kod onih preko 40 godina starosti (p = 0,001). Između mlađih i starijih muškaraca nije bilo značajne razlike pre terapije, nakon pet, kao ni nakon deset aplikacija shock wave terapije (Tabela 1).

Tabela 1. Medijana i opseg ocene inteziteta bola, procenjenog vizuelnom analagnom skalom (VAS), kod mlađih i starijih muškaraca sa hroničnim lateralnim epikondilitisom, pre početka terapije, kao i posle pet i posle deset shock wave terapija, odnosno posle pet i posle deset nedelja terapije

DISKUSIJA

U ovoj studiji, ispitivali smo, po prvi put u Srbiji, uticaj terapije mehaničkim udarnim talasima (shock wave terapija) na smanjenje bola kod muškaraca koji se rekreativno bave tenisom, i dobili rezultate koji ukazuju na značajno smanjnje intenziteta bola nakon deset terapija, odnosno deset nedelja terapije, kod svih muškaraca, starijih i mlađih, uključenih u studiju.

U literaturi je dobro poznato da ekstrakorporalna shock wave terapija ima sledeće dokazane efekte na tkivo: hondoprotektivni efekat, poboljšanje vaskularizacije, smanjenje upale, i regeneraciju tkiva i mišića [6],[7],[8],[9],[10]. Ekrstrakorporalna shock wave terapija svojim mehaničkim dejstvom na mestu lečenja dovodi do lokalnog toplotnog efekta koji omogućava navedene biološke efekte na mestu primene [11]. Brojni su mehanizmi putem kojih ovaj vid terapije ostvaruje svoje efekte. Haupt i saradnici su 1997. godine pokazali da udarni talas dovodi do pozitivnog pritiska u ćelijama što dalje dovodi do apsorpcije, refleksije, refrakcije i do prenosa energije do tkiva i ćelija [7]. Crupnik i saradnici su dokazali da ekstrakorporalna shock wave terapija izaziva kavitaciju i povećava propustljivost ćelijskih membrana usled čega dolazi do promene potencijala samih membrana. Istovremeno dolazi do oslobađanja molekula adenozin trifosfata (ATP) [8]. Procesi koji slede dovode do promene funkcije ćelijske membrane koji kao rezultat imaju povećanje kalcijuma u ćeliji. Ovu fazu su autori označili kao hemijska faza. Sledeća faza je označena kao biološka faza. Nju karakterišu proliferacija ćelija, povećana sinteza endotelnog faktora rasta i stimulacija angiogeneze. Primena ove terapije povećava proliferaciju T ćelija i poboljšava prokrvljenost mišića [10]. Kao rezultat navedenih procesa dolazi do zarastanja rana [8],[9],[10]. U većini studija je dokazana efikasnost ove metode u lečenju različitih sportskih povreda i bolnih sindroma [12],[13].

Mnogi autori su ispitivali uticaj ove terapije na bolnost teniskog lakta (lateralnog epikondilitisa) [14],[15],[16],[17]. Analizom dostupnih publikovanih rezultata lečenja lateralnog epikondilitisa, dobijenih primenom shock wave terapije, a prema smernicama Međunarodnog društva za lečenje udarnim talasima (International Society of Medical Shockwave Treatment - (ISMST) i Međunarodnog društva za ekstrakorporalnu shock wave terapiju nemačkog govornog područja (German-speaking International Association for Extracorporeal Shock Wave Therapy – DIGEST), zaključeno je da se radi o primenljivoj i efikasnoj metodi [14]. Naime, Bisset i saradnici utvrdili su meta-analizom dostupnih podataka da ekstrakorporalni udarni talasi efikasno ublažavaju bolove kod lateralnog epikodilita, već posle prvog tretmana [4]. Krischek i saradnici pokazali su, primenom fokusiranih udarnih talasa u terapiji teniskog lakta, da u akutnim slučajevima bolesti imaju pozitivne rezultate već do pet aplikacija [5]. Takođe, utvrđeno je da je veći učinak primene fokusiranih ESWT od radijalnih talasa. Ovi rezultati su doveli do zaključka da je ESWT superiorna terapija u lečenju teniskog lakta [8]. Naši rezultati su u skladu sa ovom velikom studijom, s obzirom da je kod naših pacijenta koji su lečeni mehaničkim udarnim talasom, a imali su hronični oblik lateralnog epikondilitisa, pokazano da već posle pet aplikacija dolazi do jasnog smanjenja bola kod pacijenata.

Veliki broj studija ukazuje na značajan uticaj učestalosti tretmana shock wave terapije na njenu uspešnost kod pacijenata sa teniskim laktom [16],[18],[19],[20]. Rezultati u ovoj studiji pokazali su da je po završetku lečenja kod 94.4 % pacijenata došlo do kompletnog obezboljavanja. Ovi rezultati su u skladu sa većinom studija analiziranih u sisitematskom pregledu Tanga i saradnika [19]. Međutim, Rompe i saradnici pokazali su, na populaciji od 78 pacijenata sa teniskim laktom dijagnostikovanog magnetnom rezonacom, da tek nakon tri meseca pacijenti imaju značajno poboljšanje simptoma [18].

ZAKLJUČAK

Naši rezultati ukazuju da primena deset tretmana shock wave terapije kod pacijenata muškog pola sa hroničnim lateralnim epikondilitisom smajuje intenzitet bola, bez obzira na njihov uzrast, i ukazuje da se ova metoda može preporučiti kao terapija u lečenju hroničnog lateralnog epikondilitisa kod tenisera. To je neinvazivna, bezbedna metoda, i praktično bez kontraindikacija.

  • Sukob interesa:
    Nije prijavljen.

Informacije

Volumen 1 Broj 1

Volumen 1 Broj 1

Septembar 2020

Strane 49-56

  • Primljen:
    22 jun 2020
  • Revidiran:
    15 jul 2020
  • Prihvaćen:
    23 jul 2020
  • Objavljen online:
    30 avgust 2020
  • DOI:
Autor za korespodenciju

Ivana Topalović
Visoka sportska i zdravstvena škola strukovnih studija
Toše Jovanovića 11, 11000 Beograd, Srbija
Elektronska adresa: Ova adresa el. pošte je zaštićena od spambotova. Omogućite JavaScript da biste je videli.


  • 1. Król P, Franek A, Durmała J, Błaszczak E, Ficek K, Król B, et al. Focused and Radial Shock Wave Therapy in the Treatment of Tennis Elbow: A Pilot Randomised Controlled Study. J Hum Kinet. 2015; 47:127-35. [CROSSREF]

    2. Yalvaç B, Mesci N, Geler Külcü D, Volkan Yurdakul O. Comparison of ultrasound and extracorporeal shock wave therapy in lateral epicondylitis. Acta Orthop Traumatol Turc. 2018; 52(5):357-62. [CROSSREF]

    3. Trudel D, Duley J, Zastrow I, Kerr EW, Davidson R, MacDermid JC. Rehabilitation for patients with lateral epicondylitis: a systematic review. J Hand Ther. 2004; 17(2): 243–66. [CROSSREF]

    4. Bisset L, Paungmali A, Vicenzino B, Beller E., Herbert R. A systematic review and meta-analysis of clinical trials on physical interventions for lateral epicondylalgia. Br J Sports Med. 2005; 39(7):411-22. [CROSSREF]

    5. Krischek O, Hopf C, Nafe B, Rompe JD. Shock-wave therapy for tennis and golfer’s elbow-1 year follow-up. Arch Orthop Trauma Surg. 1999; 119(1-2):62-6. [CROSSREF]

    6. Dedes V, Stergioulas A, Kipreos G, Dede AM, Mitseas A., Panoutsopoulos GI. Effectiveness and Safety of Shockwave Therapy in Tendinopathies. Mater Sociomed. 2018; 30(2): 141-6. [CROSSREF]

    7. Haupt G. Use of extracorporeal shock wave in treatment of pseudoarthrosis, tendinopathy and other orthopedic diseases. J Urol. 1997; 158(1): 4-11. [CROSSREF]

    8. Crupnik J, Silveti S, Wajnstein N, Rolon A, Vollhardt A, Stiller P, et al. Is radial extracorporeal shock wave therapy combined with a specific rehabilitation program (rESWT + RP) more effective than sham-rESWT + RP for acute hamstring muscle complex injury type 3b in athletes? Study protocol for a prospective, randomized, double-blind, sham-controlled single centre trial. J Orthop Surg Res. 2019; 14(1):234-8. [CROSSREF]

    9. D Agostino MC, Frairia R, Romeo P, Amelio E, Berta L, Bosco V, et al. Extracorporeal shockwaves as regenerative therapy in orthopedic traumatology: a narrative review from basic research to clinical practice. J Biol Regul Homeost Agents. 2016; 30(2):323-32. [HTTP]

    10. Yu T, Junger WG, Yuan C, Jin A, Zhao Y, Zheng X. Shockwaves increase T-cell proliferation and IL-2 expression through ATP release, P2X7 receptors, and FAK activation. Am J Physiol Cell Physiol. 2010; 298(3);457-64. [CROSSREF]

    11. Császár NBM, Angstman BN, Milz S, Sprecher CM, Kobel P, Farhat M, et al. Radial shock wave devices generate cavitation. PLoS One. 2015; 10(10):e0140541. [CROSSREF]

    12. Cheng JH, Wang CJ, Biological mechanism of shockwave in bone. Int J Surg. 2015; 24(ptb):143-6. [CROSSREF]

    13. Thiele S, Thiele R, Gerdesmeyer L. Lateral epicondylitis: This is still a main indication for extracorporeal shockwave therapy. Int J Surgery. 2015; 24(Pt B):165-70. [CROSSREF]

    14. Hammer DS, Rupp S, Ensslin S, Kohn D, Seil R. Extracorporeal shock wave therapy in patients with tennis elbow and painful heel. Arch Orthop Trauma Surg. 2000; 120(5-6):304-7. [CROSSREF]

    15. Haake M, König IR, Decker T, Riedel C, Buch M, Müller HH. Extracorporeal Shock Wave Therapy in the Treatment of Lateral Epicondylitis: A Randomized Multicenter Trial. J Bone Joint Surg Am. 2002; 84(11):1982-91. [CROSSREF]

    16. Eraslan L, Yuce D, Erbilici A, Baltaci G. Does Kinesiotaping improve pain and functionality in patients with newly diagnosed lateral epicondylitis? Knee Surg Sports Traumatol Arthrosc. 2018; 26(3):938-45. [CROSSREF]

    17. Rompe JD, Maffulli N. Repetitive shock wave therapy for lateral elbow tendinopathy (tennis elbow): a systematic and qualitative analysis. Br Med Bull. 2007; 83:355-78. [CROSSREF]

    18. Seil R, Wilmes P, Nührenbörger C. Extracorporeal shock wave therapy for tendinopathies. Expert Rev Med Devices. 2006; 3(4):463-70. [CROSSREF]

    19. Rompe JD, Decking J, Schoellner C, Theis C. Repetitive Low-Energy Shock Wave Treatment for Chronic Lateral Epicondylitis in Tennis Players. Am J Sports Med. 2004; 32(3):734-43. [CROSSREF]

    20. Tang HY, Yu T, Wei W, Zhao Y. Effect of extracorporeal shock wave for tennis elbow: A protocol for systematic review of randomized controlled trial. Medicine (Baltimore). 2019; 98(7):e14517. [CROSSREF]

    21. Razavipour M, Azar MS, Kariminasab MH, Gaffari S, Fazli M. The Short Term Effects of Shock-Wave Therapy for Tennis Elbow: a Clinical Trial Study. Acta Inform Med. 2018; 26(1):54-6. [CROSSREF]


LITERATURA

1. Król P, Franek A, Durmała J, Błaszczak E, Ficek K, Król B, et al. Focused and Radial Shock Wave Therapy in the Treatment of Tennis Elbow: A Pilot Randomised Controlled Study. J Hum Kinet. 2015; 47:127-35. [CROSSREF]

2. Yalvaç B, Mesci N, Geler Külcü D, Volkan Yurdakul O. Comparison of ultrasound and extracorporeal shock wave therapy in lateral epicondylitis. Acta Orthop Traumatol Turc. 2018; 52(5):357-62. [CROSSREF]

3. Trudel D, Duley J, Zastrow I, Kerr EW, Davidson R, MacDermid JC. Rehabilitation for patients with lateral epicondylitis: a systematic review. J Hand Ther. 2004; 17(2): 243–66. [CROSSREF]

4. Bisset L, Paungmali A, Vicenzino B, Beller E., Herbert R. A systematic review and meta-analysis of clinical trials on physical interventions for lateral epicondylalgia. Br J Sports Med. 2005; 39(7):411-22. [CROSSREF]

5. Krischek O, Hopf C, Nafe B, Rompe JD. Shock-wave therapy for tennis and golfer’s elbow-1 year follow-up. Arch Orthop Trauma Surg. 1999; 119(1-2):62-6. [CROSSREF]

6. Dedes V, Stergioulas A, Kipreos G, Dede AM, Mitseas A., Panoutsopoulos GI. Effectiveness and Safety of Shockwave Therapy in Tendinopathies. Mater Sociomed. 2018; 30(2): 141-6. [CROSSREF]

7. Haupt G. Use of extracorporeal shock wave in treatment of pseudoarthrosis, tendinopathy and other orthopedic diseases. J Urol. 1997; 158(1): 4-11. [CROSSREF]

8. Crupnik J, Silveti S, Wajnstein N, Rolon A, Vollhardt A, Stiller P, et al. Is radial extracorporeal shock wave therapy combined with a specific rehabilitation program (rESWT + RP) more effective than sham-rESWT + RP for acute hamstring muscle complex injury type 3b in athletes? Study protocol for a prospective, randomized, double-blind, sham-controlled single centre trial. J Orthop Surg Res. 2019; 14(1):234-8. [CROSSREF]

9. D Agostino MC, Frairia R, Romeo P, Amelio E, Berta L, Bosco V, et al. Extracorporeal shockwaves as regenerative therapy in orthopedic traumatology: a narrative review from basic research to clinical practice. J Biol Regul Homeost Agents. 2016; 30(2):323-32. [HTTP]

10. Yu T, Junger WG, Yuan C, Jin A, Zhao Y, Zheng X. Shockwaves increase T-cell proliferation and IL-2 expression through ATP release, P2X7 receptors, and FAK activation. Am J Physiol Cell Physiol. 2010; 298(3);457-64. [CROSSREF]

11. Császár NBM, Angstman BN, Milz S, Sprecher CM, Kobel P, Farhat M, et al. Radial shock wave devices generate cavitation. PLoS One. 2015; 10(10):e0140541. [CROSSREF]

12. Cheng JH, Wang CJ, Biological mechanism of shockwave in bone. Int J Surg. 2015; 24(ptb):143-6. [CROSSREF]

13. Thiele S, Thiele R, Gerdesmeyer L. Lateral epicondylitis: This is still a main indication for extracorporeal shockwave therapy. Int J Surgery. 2015; 24(Pt B):165-70. [CROSSREF]

14. Hammer DS, Rupp S, Ensslin S, Kohn D, Seil R. Extracorporeal shock wave therapy in patients with tennis elbow and painful heel. Arch Orthop Trauma Surg. 2000; 120(5-6):304-7. [CROSSREF]

15. Haake M, König IR, Decker T, Riedel C, Buch M, Müller HH. Extracorporeal Shock Wave Therapy in the Treatment of Lateral Epicondylitis: A Randomized Multicenter Trial. J Bone Joint Surg Am. 2002; 84(11):1982-91. [CROSSREF]

16. Eraslan L, Yuce D, Erbilici A, Baltaci G. Does Kinesiotaping improve pain and functionality in patients with newly diagnosed lateral epicondylitis? Knee Surg Sports Traumatol Arthrosc. 2018; 26(3):938-45. [CROSSREF]

17. Rompe JD, Maffulli N. Repetitive shock wave therapy for lateral elbow tendinopathy (tennis elbow): a systematic and qualitative analysis. Br Med Bull. 2007; 83:355-78. [CROSSREF]

18. Seil R, Wilmes P, Nührenbörger C. Extracorporeal shock wave therapy for tendinopathies. Expert Rev Med Devices. 2006; 3(4):463-70. [CROSSREF]

19. Rompe JD, Decking J, Schoellner C, Theis C. Repetitive Low-Energy Shock Wave Treatment for Chronic Lateral Epicondylitis in Tennis Players. Am J Sports Med. 2004; 32(3):734-43. [CROSSREF]

20. Tang HY, Yu T, Wei W, Zhao Y. Effect of extracorporeal shock wave for tennis elbow: A protocol for systematic review of randomized controlled trial. Medicine (Baltimore). 2019; 98(7):e14517. [CROSSREF]

21. Razavipour M, Azar MS, Kariminasab MH, Gaffari S, Fazli M. The Short Term Effects of Shock-Wave Therapy for Tennis Elbow: a Clinical Trial Study. Acta Inform Med. 2018; 26(1):54-6. [CROSSREF]

1. Król P, Franek A, Durmała J, Błaszczak E, Ficek K, Król B, et al. Focused and Radial Shock Wave Therapy in the Treatment of Tennis Elbow: A Pilot Randomised Controlled Study. J Hum Kinet. 2015; 47:127-35. [CROSSREF]

2. Yalvaç B, Mesci N, Geler Külcü D, Volkan Yurdakul O. Comparison of ultrasound and extracorporeal shock wave therapy in lateral epicondylitis. Acta Orthop Traumatol Turc. 2018; 52(5):357-62. [CROSSREF]

3. Trudel D, Duley J, Zastrow I, Kerr EW, Davidson R, MacDermid JC. Rehabilitation for patients with lateral epicondylitis: a systematic review. J Hand Ther. 2004; 17(2): 243–66. [CROSSREF]

4. Bisset L, Paungmali A, Vicenzino B, Beller E., Herbert R. A systematic review and meta-analysis of clinical trials on physical interventions for lateral epicondylalgia. Br J Sports Med. 2005; 39(7):411-22. [CROSSREF]

5. Krischek O, Hopf C, Nafe B, Rompe JD. Shock-wave therapy for tennis and golfer’s elbow-1 year follow-up. Arch Orthop Trauma Surg. 1999; 119(1-2):62-6. [CROSSREF]

6. Dedes V, Stergioulas A, Kipreos G, Dede AM, Mitseas A., Panoutsopoulos GI. Effectiveness and Safety of Shockwave Therapy in Tendinopathies. Mater Sociomed. 2018; 30(2): 141-6. [CROSSREF]

7. Haupt G. Use of extracorporeal shock wave in treatment of pseudoarthrosis, tendinopathy and other orthopedic diseases. J Urol. 1997; 158(1): 4-11. [CROSSREF]

8. Crupnik J, Silveti S, Wajnstein N, Rolon A, Vollhardt A, Stiller P, et al. Is radial extracorporeal shock wave therapy combined with a specific rehabilitation program (rESWT + RP) more effective than sham-rESWT + RP for acute hamstring muscle complex injury type 3b in athletes? Study protocol for a prospective, randomized, double-blind, sham-controlled single centre trial. J Orthop Surg Res. 2019; 14(1):234-8. [CROSSREF]

9. D Agostino MC, Frairia R, Romeo P, Amelio E, Berta L, Bosco V, et al. Extracorporeal shockwaves as regenerative therapy in orthopedic traumatology: a narrative review from basic research to clinical practice. J Biol Regul Homeost Agents. 2016; 30(2):323-32. [HTTP]

10. Yu T, Junger WG, Yuan C, Jin A, Zhao Y, Zheng X. Shockwaves increase T-cell proliferation and IL-2 expression through ATP release, P2X7 receptors, and FAK activation. Am J Physiol Cell Physiol. 2010; 298(3);457-64. [CROSSREF]

11. Császár NBM, Angstman BN, Milz S, Sprecher CM, Kobel P, Farhat M, et al. Radial shock wave devices generate cavitation. PLoS One. 2015; 10(10):e0140541. [CROSSREF]

12. Cheng JH, Wang CJ, Biological mechanism of shockwave in bone. Int J Surg. 2015; 24(ptb):143-6. [CROSSREF]

13. Thiele S, Thiele R, Gerdesmeyer L. Lateral epicondylitis: This is still a main indication for extracorporeal shockwave therapy. Int J Surgery. 2015; 24(Pt B):165-70. [CROSSREF]

14. Hammer DS, Rupp S, Ensslin S, Kohn D, Seil R. Extracorporeal shock wave therapy in patients with tennis elbow and painful heel. Arch Orthop Trauma Surg. 2000; 120(5-6):304-7. [CROSSREF]

15. Haake M, König IR, Decker T, Riedel C, Buch M, Müller HH. Extracorporeal Shock Wave Therapy in the Treatment of Lateral Epicondylitis: A Randomized Multicenter Trial. J Bone Joint Surg Am. 2002; 84(11):1982-91. [CROSSREF]

16. Eraslan L, Yuce D, Erbilici A, Baltaci G. Does Kinesiotaping improve pain and functionality in patients with newly diagnosed lateral epicondylitis? Knee Surg Sports Traumatol Arthrosc. 2018; 26(3):938-45. [CROSSREF]

17. Rompe JD, Maffulli N. Repetitive shock wave therapy for lateral elbow tendinopathy (tennis elbow): a systematic and qualitative analysis. Br Med Bull. 2007; 83:355-78. [CROSSREF]

18. Seil R, Wilmes P, Nührenbörger C. Extracorporeal shock wave therapy for tendinopathies. Expert Rev Med Devices. 2006; 3(4):463-70. [CROSSREF]

19. Rompe JD, Decking J, Schoellner C, Theis C. Repetitive Low-Energy Shock Wave Treatment for Chronic Lateral Epicondylitis in Tennis Players. Am J Sports Med. 2004; 32(3):734-43. [CROSSREF]

20. Tang HY, Yu T, Wei W, Zhao Y. Effect of extracorporeal shock wave for tennis elbow: A protocol for systematic review of randomized controlled trial. Medicine (Baltimore). 2019; 98(7):e14517. [CROSSREF]

21. Razavipour M, Azar MS, Kariminasab MH, Gaffari S, Fazli M. The Short Term Effects of Shock-Wave Therapy for Tennis Elbow: a Clinical Trial Study. Acta Inform Med. 2018; 26(1):54-6. [CROSSREF]


© Sva prava zadržana. Lekarska komora Srbije.

Skoči na vrh