logo bez bolda opt

Pregledni rad

Funkcionisanje, onesposobljenost i vežbe kod starih

Milena Kostadinović1, Sunčica Dedović2, Filip Milanović3, Nikola Aksović4, Dejan Nikolić5,6
  • Univerzitetski klinički centar Srbije, Beograd, Srbija
  • IQVIA, Beograd, Srbija
  • Univerzitetska dečija klinika, Služba dečije hirurgije, Beograd, Srbija
  • Univerzitet u Nišu, Fakultet sporta i fizičkog vaspitanja, Niš, Srbija
  • Univerzitet u Beogradu, Medicinski fakultet, Beograd, Srbija
  • Univerzitetska dečija klinika, Beograd, Služba fizikalne medicine i rehabilitacije, Srbija

SAŽETAK

Starost stanovništva širom sveta je u porastu, tako da postaje sve veći problem u društvu. Održavanje fizičkog i mentalnog zdravlja zajedno sa prevencijom i smanjenjem invaliditeta, posebno kod starije populacije, treba da bude jedan od važnih aspekata kvalitetnog starenja. Stoga, ciljevi zdravstvenih programa treba da budu usmereni na promociju kvalitetnog, aktivnog i zdravog starenja. Stariji pacijenti su obično povezani sa višestrukim komorbiditetima, koje treba multidisciplinarno procenjivati, imajući u vidu potrebe ove grupe pojedinaca. Iako se pretpostavlja da je starenje povezano sa opadanjem funkcionisanja i samim tim smanjenjem funkcionalnog kapaciteta kod starijih osoba, važno je identifikovati faktore koji igraju specifične uloge u zdravom i aktivnom starenju. Posebnu pažnju treba posvetiti i kognitivnom funkcionisanju. Štaviše, starije osobe su u opasnosti, usled životnih navika karakterističnih za neaktivni način života. Uprkos pozitivnim efektima fizičke aktivnosti, posebno u domenu prevencije i odlaganja hroničnih bolesti i stanja, ali i u domenu smanjenja rizika od prerane smrti i u domenu podrške pozitivnom mentalnom zdravlju i zdravom starenju, starija populacija se može suočiti sa preprekama, u smislu ograničenog prostora za bezbedno obavljanje aktivnosti i nedostatka odgovarajućeg znanja o tome kako da se bude aktivan a da se pri tom uzmu u obzir sopstvena fizička ograničenja. Prilikom planiranja i sprovođenja fizičke aktivnosti, posebno kod starije populacije, faktori koje je važno uzeti u obzir uključuju: trajanje, učestalost, intenzitet i režim. Treba naglasiti da programi vežbanja kod starijih osoba treba da uključuju aerobni trening, trening otpora, trening fleksibilnosti i trening ravnoteže.


UVOD

Starost stanovništva širom sveta je u porastu, tako da postaje sve veći problem u društvu. Tokom pedesetogodišnjeg perioda, između 1900. i 1950. godine, populacija starih ljudi se udvostručila u Sjedinjenim Američkim Državama (SAD), gde su, 1900. godine, ljudi stariji od 65 godina činili 4,1% stanovništva, dok su 1950. godine činili više od 8% stanovništva [1]. Ovaj trend je nastavljen, pa je 2000. godine ovaj procenat bio 12,6%. Procenjuje se da će 2050. godine, u zemljama sa niskim i srednjim primanjima, oko 80% populacije biti starija lica [2]. Pregledni rad koji su objavili Arai i saradnici navodi da su dostignuća u medicini zajedno sa unapređenjima u higijeni i snabdevanju hranom uticali na očekivano trajanje života u Japanu, zemlji sa najdužim očekivanim trajanjem života u svetu [3].

Starenju i starosti se može pristupiti sa tačke gledišta mikro nivoa (iskustvo pojedinca) ili tačke gledišta makro nivoa (iskustva starijih pojedinaca unutar društva kao i društvene implikacije starenja populacije) [4]. Održavanje fizičkog ali i mentalnog zdravlja, zajedno sa prevencijom i smanjenjem onesposobljenosti, naročito u starijoj populaciji, trebalo bi da bude jedan od najvažnijih aspekata kvalitetnog starenja [4]. Stoga, ciljevi zdravstvenih programa treba da budu usmereni na promovisanje kvalitetnog, aktivnog i zdravog starenja [5].

FAKTORI POVEZANI SA STARENJEM I ZDRAVIM STARENJEM

Postoje brojni faktori koji su povezani sa povećanim starenjem populacije: Među njima su i produženo očekivano trajanje života i smanjenje stope plodnosti u populaciji [6]. Takođe, postoje faktori koji utiču na zdravo starenje. Na takve faktore je potrebno usredsrediti posebnu pažnju i promovisati ih na takav način da se dopre do svih nivoa društva. Ovo treba učiniti putem odgovarajućih obrazovnih programa. Rasna pripadnost, materijalni status, i obrazovanje se smatraju društvenim faktorima koji potencijalno mogu uticati na zdravo starenje. U poslednje vreme, proučavaju se i drugi faktori, uključujući tu i naselja u kojima ljudi žive kao i različite vrste sistema, npr. zdravstveni sistem [7]. U studiji koju su objavili Liu i Su, navodi se da obrazovni i materijalni status, zdravstveno ponašanje i učešće u društvenom životu takođe mogu biti faktori koji predviđaju zdravo starenje [8]. Među zdravstvenim ponašanjima, fizička aktivnost i način ishrane su veoma značajni [9],[10]. Ustanovljeno je da fizička aktivnost ima brojne povoljne efekte, uključujući i prevenciju padova, sarkopenije, osteoporoze, i kognitivnog oštećenja [9]. Ishrana se može smatrati potencijalno promenljivim faktorom u prevenciji bolesti vezanih za starost [10]. Ovo jasno ukazuje na to da je kvalitetno starenje multidimenzionlno, te da je povezano sa fizičkim, društvenim, psihološkim i duhovnim aspektima pojedinca, ali i sa socijalnim aspektima, kao što su kultura i sredina u kojoj pojedinac živi [11].

STARENJE I KOMORBIDITETI

Kod starijih pacijenata je obično prisutno više zdravstvenih problema, koje treba proceniti multidisciplinarnim pristupom, imajući u vidu potrebe ove grupacije pacijenata. Značaj ranog otkrivanja i blagovremenog lečenja istovremeno prisutnih oboljenja i stanja, naročito kod starijih osoba, odnosi se na činjenicu da su komorbiditeti, sami po sebi, povezani sa složenim medicinskim tretmanom, nepovoljnijim zdravstvenim ishodima i uvećanim troškovima po zdravstveni sistem, što može predstavljati značajno opterećenje [12].

Komorbiditeti mogu biti povezani sa samim procesom starenja, usled produženog očekivanog trajanja života i, usled toga, produženog izlaganja brojnim faktorima rizika [13]. Do sada su opisani brojni komorbiditeti, u koje spadaju kardio-vaskularna oboljenja (uključujući hipertenziju, srčanu insuficijenciju, stabilnu anginu pektoris, i druga kardio-vaskularna oboljenja), dijabetes, hronična opstruktivna bolest pluća (HOBP), osteoartritis, delirijum, slabljenje čula, te druga oboljenja i stanja [13],[14]. U svojoj studiji, Fan i saradnici navode da su dva najčešće istovremeno prisutna stanja hipertenzija i dislipidemija, dok su tri stanja najčešće prisutna u isto vreme hipertenzija, dislipidemija i dijabetes [14].

FUNKCIONISANJE KOD STARIH OSOBA

Iako je pretpostavka da je starenje povezano sa funkcionalnim propadanjem, a samim tim i sa smanjenjem funkcionalnih kapaciteta starih lica, važno je identifikovati faktore koji igraju određene uloge u zdravom i aktivnom starenju. Utvrđeno je da funkcionalni kapacitet predstavlja jedan od vitalnih pokazatelja zdravstvenog stanja u populaciji starih lica, te da je tesno povezan sa kvalitetom života u ovoj grupaciji [15]. Funkcionalno oštećenje može biti na pojedinačnom nivou (nemogućnost nezavisnog obavljanja svakodnevnih aktivnosti i gubitak samostalnosti) i na nivou populacije [15].

Potrebno je obratiti posebnu pažnju na funkcionisanje na kognitivnom nivou. Prethodno je uočeno da se opadanje kognitivne funkcije može uočiti kod starijih lica, te da je kognitivna sposobnost povezana sa brojnim varijablama, među kojima su socioekonomski faktori, zdravstveno stanje, društveni kapital i zdravstveno ponašanje [16]. Takođe, opadanje kognitivne funkcije može se povezati sa demencijom, upotrebom lekova, promenama raspoloženja i drugim činiocima [17].

Među najproučavanijim aspektima fizičke kondicije i funkcije jesu telesna konstitucija i kardio-vaskularna utreniranost [18]. Stoga, promene u mišićnoj i koštanoj masi kao i u mišićno-skeletnoj i neuromotornoj funkciji mogu biti povezane sa funkcionalnim propadanjem [18] kod starih lica, što vodi do različitih stepena onesposobljenosti.

ONESPOSOBLJENOST I STARA LICA

Povećanje udela starih lica u sveukupnoj populaciji, na svetskom nivou, povećanje funkcionalne onesposobljenosti, kao i povećanje socijalnih, medicinskih i ekonomskih opterećenja, postaje sve relevantnije i relevantnije. Važan aspekt onesposobljenosti jeste da ona može biti dinamična tokom vremena, napredujući do težeg oblika.

Prema definiciji Svetske zdravstvene organizacije (SZO), staračka onesposobljenost jeste poteškoća u obavljanju jedne ili više aktivnosti osnovne brige o sebi ili svakodnevnih fizičkih aktivnosti (SFA) ili poteškoća u obavljanju jedne ili više svakodnevnih instrumentalnih aktivnosti (SIA) [19]. Finski centar za interdisciplinarnu gerontologiju Univerziteta Jiveskile (engl. Finnish Centre for Interdisciplinary Gerontology of the University of Jyväskylä) definiše onesposobljenost kao jaz između sposobnosti neke osobe i zahteva koje pred tu osobu postavlja okruženje [20]. Štaviše, procenjuje se da otprilike svaka peta osoba stara 70 godina i više, te svaka druga osoba starosti 85 godina i više prijavljuje poteškoće u obavljanju svakodnevnih fizičkih aktivnosti, uključujući tu i kupanje, oblačenje, odlazak u toalet, održavanje lične higijene, kontinenciju, obedovanje, i prebacivanje iz stolice u krevet [19],[20]. Treba napomenuti da su poteškoće pri obavljanju svakodnevnih instrumentalnih aktivnosti takođe uobičajene, uključujući tu i upotrebu telefona, aktivnosti u domaćinstvu, pranje i sušenje veša, korišćenje javnog prevoza, uzimanje lekova, i vođenje finansija [20]. Značaj ranog otkrivanja postojeće onesposobljenosti u populaciji starih, kao i uvođenja programa prevencije, u vezi je sa činjenicom da onesposobljenost, sama po sebi, povećava zavisnost onesposobljenog lica od drugih kao i rizik od prevremene smrti, istovremeno umanjujući kvalitet života onesposobljenog lica.

Onesposobljenost može biti povezana sa smanjenom mobilnošću, što uključuje poteškoće u hodanju, penjanju uz stepenice, i premeštanju iz stolice u krevet, iz kreveta u stolicu i sl.; može se odnositi na sopstvenu negu, što uključuje poteškoće u obavljanju aktivnosti koje se odnose na uzimanje obroka, oblačenje, odlazak u toalet, održavanje lične higijene, i kupanje; može se odnositi i na aktivnosti u domaćinstvu, što uključuje poteškoće u pripremi obroka, nabavci namirnica, obavljanju kućnih poslova, vožnji, uzimanju lekova, upotrebi telefona, i raspolaganju novcem [21].

U populaciji starih, postoje određeni faktori rizika u vezi sa onesposobljenošću, koje je potrebno identifikovati. Mogu se grupisati kao nepromenljivi faktori rizika (starost, pol i genetski faktori) i promenljivi faktori rizika, koji se mogu dalje podeliti na faktore koji se odnose na pojedinca (bolesti povezane sa starosnim dobom, nepovoljna zdravstvena ponašanja, funkcionalna ograničenja, i sl.) i karakteristike okruženja [20].

Pokazano je da demencija kod stanovništva Japana, posebno kod ljudi starijih od 75 godina, predstavlja najčešći uzrok funkcionalne onesposobljenosti, nevezano od pola [22]. Slični rezultati su dobijeni u studiji urađenoj na švedskom stanovništvu [23]. Oštećenje vida i/ili sluha takođe doprinose pojavi onesposobljenosti kod starije populacije. Kod onih sa oslabljenim vidom, uz potencijalne poteškoće u obavljanju svakodnevnih aktivnosti, povećana je i incidencija padova, društvene izolacije i zavisnosti od drugih [24]. Oštećenje sluha može uticati na govor i čujenje, što samim tim ima uticaja na socijalizaciju osoba sa oslabljenim sluhom [24].

FIZIČKA AKTIVNOST I REKREACIJA

Smatra se da je fizička neaktivnost četvrti po redu vodeći faktor globalnog mortaliteta i značajan faktor rizika za razvoj nezaraznih bolesti i hroničnih stanja, kao i za uvećanje telesne mase [25]. Stara lica su pod rizikom da steknu navike karakteristične za neaktivni način života, pri čemu se raspon fizičke neaktivnosti kod osoba starijih od 55 godina u Evropi kreće od 5% u Švedskoj do 29% u Portugalu [26]. Uprkos pozitivnim efektima fizičke aktivnosti, posebno u prevenciji i odlaganju hroničnih bolesti i stanja, kao i u smanjenju rizika od prevremene smrti i u podršci pozitivnom mentalnom zdravlju i zdravom starenju, populacija starih može biti suočena sa preprekama, u smislu ograničenog prostora za bezbedno izvođenje aktivnosti, kao i nedostatka odgovarajućeg znanja o tome kako biti aktivan, istovremeno uzimajući u obzir sopstvena fizička ograničenja [27],[28].

Prilikom planiranja i sprovođenja fizičke aktivnosti, posebno kod starije populacije, faktori koje je važno uzeti u obzir uključuju: trajanje, učestalost, intenzitet i režim [29]. Prema smernicama koje se tiču fizičke aktivnosti i neaktivnog ponašanja, koje je objavila SZO 2020. godine, preporučuje se da osobe od 65 godina i starije treba da sprovode fizičke aktivnosti odnosno vežbe umerenog intenziteta u trajanju od 150 – 300 minuta, ili fizičke aktivnosti jačeg intenziteta u trajanju od 75 – 150 minuta, ili da sprovode ekvivalentnu kombinaciju ove dve vrste aktivnosti, svake sedmice, te da da treba da rade vežbe za jačanje mišića dva ili više puta nedeljno [30]. Kopenhaško saopštenje o konsenzusu na temu fizičke aktivnosti i starenja iz 2019. godine (engl. Copenhagen Consensus statement 2019: physical activity and ageing) navodi da sve više naučnih dokaza ide u prilog tome da se pozitivni efekti kod starijih ljudi mogu postići pri manjem volumenu i nižem intenzitetu fizičke aktivnosti nego što se postiže preporučenim umerenim do jakim intenzitetom fizičke aktivnosti u trajanju od 150 minuta sedmično [31]. Potrebno je naglasiti da programi vežbanja za stare treba da uključuju aerobni trening, vežbe otpornosti, vežbe fleksibilnosti-pokretljivosti i vežbe ravnoteže [32].

AEROBNI TRENING

Populacija starih lica povezuje se sa opadanjem kardiorespiratornog kapaciteta, što je, pre svega, povezano sa opadanjem maksimalnog minutnog volumena srca i promenama u arteriovenskoj razlici pritiska [33]. Aerobni trening može da modifikuje ovakve promene podsticanjem centralnih i perifernih adaptacija [33]. U ove modifikacije spadaju smanjenje srčane frekvencije u mirovanju kao i tokom submaksimalne fizičke aktivnosti, manja povećanja u krvnom pritisku, poboljšanje dejstva insulina na nivou celog organizma i smanjenje koncentracije lipida u plazmi [32].

Tokom aerobnog treninga, veliki mišići tela vrše ritmične pokrete u dužem vremenskom periodu, pri čemu se energija koristi putem oksidativnog metabolizma [32]. Mogu se uzeti u obzir sledeće aerobne vežbe kod starijih osoba: hodanje, hodanje na traci, penjanje uz stepenice, vežbanje na sobnom biciklu [33], uz individualno osmišljene modalitete koji uzimaju u obzir afinitete, fizičke kapacitete i komorbiditete određenog starog lica. Na primer, licima sa bolom u krstima ili sa lošom ravnotežom može se sugerisati vežbanje na ležećem sobnom biciklu [32].

TRENING OTPORNOSTI

Trening otpornosti (otpora) koristan je kod starih lica koja su izuzetno krhka [33]. Ova vrsta treninga poboljšava mišićnu masu, snagu i funkciju, a uključuje statične (izometrijske) i dinamične (koncentrične i ekscentrične) vrste vežbi [32]. Takođe, ova vrsta treninga pospešuje neurološku adaptaciju (međumišićna i unutarmišićna koordinacija) [34] i unapređuje gustinu kostiju i metaboličko zdravlje [35]. Nadalje, vežbe otpornosti se koriste u terapiji različitih simptoma i stanja, koja uključuju osteoporozu i degenerativna oboljenja zglobova, ali i druga stanja i tegobe [34]. Za stara lica sa prisutnim bolom, preporučuju se izometrijske vežbe za jačanje, dok se kod onih sa lošom ravnotežom i stanjima koja mogu ograničavati sposobnost nošenja tereta, savetuje sprovođenje treninga otpornosti u vodi [32].

TRENING FLEKSIBILNOSTI-POKRETLJIVOSTI

Postoji hipoteza koja kaže da fleksibilnost odnosno opseg pokreta (engl. range of motion – ROM) u zglobu ili grupi zglobova opada nakon 70. godine, naročito kod žena [32]. Značajan pad pokretljivosti kukova i ramenih zglobova u populaciji starih iznad 70 godina zapažen je u studiji koju su sproveli Statokostas i saradnici [36]. U populaciji starih, cilj programa za trening fleksibilnosti jeste unapređenje opsega pokreta u grupama mišića i tetiva, kako bi se omogućilo staroj osobi da sprovodi svakodnevne funkcionalne aktivnosti [37]. Vežbe pokretljivosti koje mogu da unaprede opseg pokreta uključuju: dinamičko istezanje, statičko istezanje, proprioceptivnu neuromišićnu stabilizaciju (engl. proprioceptive neuromuscular facilitation – PNF) i balističke metode, koje se ne preporučuju pri svakodnevnom vežbanju [32].

TRENING RAVNOTEŽE

U populaciji starih lica, dolazi do opadanja kontrole ravnoteže, što utiče na sposobnost pojedinca da se kreće i nezavisno funkcioniše [38]. Stoga, oštećena ravnoteža kod ove grupacije može predstavljati ozbiljan rizik za padove [38]. Prilikom obavljanja svakodnevnih aktivnosti, i statička i dinamička ravnoteža su podložne promenama [39]. Stoga se ravnoteža oslanja na pravilno funkcionisanje čula vida, kao i vestibularnog, proprioceptivnog i čula dodira, uz adekvatno funkcionisanje nervno-mišićnog sistema [39]. Preporučene vežbe uključuju progresivno teže položaje tela, dinamičke pokrete, opterećivanje posturalnih mišićnih grupa i redukciju senzornih inputa (stajanje sa zatvorenim očima) [32]. Primeri ovih vežbi uključuju: tandem hodanje, stajanje na jednoj nozi, prekoračivanje predmeta, lagano penjanje uz stepenice i silaženje niz stepenice, okretanje, održavanje ravnoteže u vozilu u pokretu [33].

ZAKLJUČAK

Populacija starih predstavlja fragilnu grupaciju kod koje su povećani izgledi da će doći do funkcionalnog propadanja u obavljanju svakodnevnih aktivnosti, što na kraju umanjuje njihovu samostalnost i povećava potrebu za staranje o ovim licima, na nivou porodice i na nivou zajednice. Posebnu pažnju treba posvetiti višestrukom morbiditetu i povećanim potrebama ovih osoba, kako bi se prevenirala prevremena smrt, smanjio broj hospitalizacija, te promovisale navike pozitivnog načina života i zdravog starenja. Stoga su od velikog značaja mere prevencije koje se sprovode u zdravstvenim centrima i na nivou zajednice. Obrazovni programi i podizanje svesti o uticaju zdravstvenih navika, od vitalnog su značaja za populaciju starih, dok su blagovremena identifikacija komorbiditeta i funkcionalnog propadanja, kao i multidisciplinarni pristup, značajni za postizanje povoljnijeg ishoda u lečenju i praćenju ove populacije. Najzad, zdrava i aktivna populacija starih lica predstavlja manje opterećenje za medicinski sistem i društvenu zajednicu.

  • Sukob interesa:
    Nije prijavljen.

Informacije

Volumen 3 Broj 2

Jun 2022

Strane 191-199

  • Ključne reči:
    stare osobe, funkcionisanje, onesposobljenost, vežbe
  • Primljen:
    20 April 2022
  • Revidiran:
    22 April 2022
  • Prihvaćen:
    17 Maj 2022
  • Objavljen online:
    25 Jun 2022
  • DOI:
Autor za korespodenciju

Milena Kostadinović
Univerzitetski klinički centar Srbije, Beograd, Srbija
Pasterova 2, 11000 Beograd, Srbija
Elektronska adresa: Ova adresa e-pošte je zaštićena od spambotova. Omogućite JavaScript u vašem brauzeru da biste je videli.


  • 1. Ferrucci L, Giallauria F, Guralnik JM. Epidemiology of aging. Radiol Clin North Am. 2008 Jul;46(4):643-52, v. doi: 10.1016/j.rcl.2008.07.005.[CROSSREF]

    2. WHO.int. Ageing and health [Internet]. 2021. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/ageing-and-health [HTTP]

    3. Arai H, Ouchi Y, Yokode M, Ito H, Uematsu H, Eto F; Members of Subcommittee for Aging. Toward the realization of a better aged society: messages from gerontology and geriatrics. Geriatr Gerontol Int. 2012 Jan;12(1):16-22. doi: 10.1111/j.1447-0594.2011.00776.x.[CROSSREF]

    4. Bengtson V, Coleman P, Kirkwood T. The Cambridge Handbook of Age and Ageing (Cambridge Handbooks in Psychology). Ed. Johnson M. Cambridge: Cambridge University Press, 2005.[CROSSREF]

    5. Michel JP, Graf C, Ecarnot F. Individual healthy aging indices, measurements and scores. Aging Clin Exp Res. 2019 Dec;31(12):1719-25. doi: 10.1007/s40520-019-01327-y.[CROSSREF]

    6. Divo MJ, Martinez CH, Mannino DM. Ageing and the epidemiology of multimorbidity. Eur Respir J. 2014 Oct;44(4):1055-68. doi: 10.1183/09031936.00059814.[CROSSREF]

    7. Hennepin.us. The Hennepin County Aging Initiative. Research highlights: Social factors and healthy aging [Internet]. 2012. Available from: https://www.hennepin.us/-/media/hennepinus/your-government/research-data/aging-research-findings/social-factors-healthy-aging.pdf [HTTP]

    8. Liu LF, Su PF. What factors influence healthy aging? A person-centered approach among older adults in Taiwan. Geriatr Gerontol Int. 2017 May;17(5):697- 707. doi: 10.1111/ggi.12774.[CROSSREF]

    9. Eckstrom E, Neukam S, Kalin L, Wright J. Physical Activity and Healthy Aging. Clin Geriatr Med. 2020 Nov;36(4):671-683. doi: 10.1016/j.cger.2020.06.009.[CROSSREF]

    10. Yeung SSY, Kwan M, Woo J. Healthy Diet for Healthy Aging. Nutrients. 2021 Nov 29;13(12):4310. doi: 10.3390/nu13124310.[CROSSREF]

    11. Jang HY. Factors Associated with Successful Aging among Community-Dwelling Older Adults Based on Ecological System Model. Int J Environ Res Public Health. 2020 May 6;17(9):3220. doi: 10.3390/ijerph17093220.[CROSSREF]

    12. Alsuwaidan S, Algharbi A, Alyami S, Almukhlifi N, Alsalamah S. Prevalence of comorbidity among elderly. Glob J Aging Geriatr Res 2021;1:1-8.[HTTP]

    13. Bettelli G (Ed). Perioperative care of the elderly: clinical and organizational aspects. Cambridge: Cambridge University Press, 2017.[CROSSREF]

    14. Fan ZY, Yang Y, Zhang CH, Yin RY, Tang L, Zhang F. Prevalence and Patterns of Comorbidity Among Middle-Aged and Elderly People in China: A Cross-Sectional Study Based on CHARLS Data. Int J Gen Med. 2021 Apr 21;14:1449-55. doi: 10.2147/IJGM.S309783.[CROSSREF]

    15. Aijänseppä S, Notkola IL, Tijhuis M, van Staveren W, Kromhout D, Nissinen A. Physical functioning in elderly Europeans: 10 year changes in the north and south: the HALE project. J Epidemiol Community Health. 2005 May;59(5):413- 9. doi: 10.1136/jech.2004.026302.[CROSSREF]

    16. Pengpid S, Peltzer K, Susilowati IH. Cognitive Functioning and Associated Factors in Older Adults: Results from the Indonesian Family Life Survey-5 (IFLS-5) in 2014-2015. Curr Gerontol Geriatr Res. 2019 Feb 3;2019:4527647. doi: 10.1155/2019/4527647.[CROSSREF]

    17. de Souza Melo BR, Diniz MAA, Casemiro FG, Figueiredo LC, dos Santos-Orlandi AA, Haas VJ, et al. Cognitive and functional assessment about elderly people users of health public service. Esc Anna Nery 2017;21:e20160388.[CROSSREF]

    18. Tomás MT, Galán-Mercant A, Carnero EA, Fernandes B. Functional Capacity and Levels of Physical Activity in Aging: A 3-Year Follow-up. Front Med (Lausanne). 2018 Jan 9;4:244. doi: 10.3389/fmed.2017.00244.[CROSSREF]

    19. Euro.WHO.int. WHO Regional Office for Europe’s Health Evidence Network (HEN) [Internet]. 2003. Available from: https://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0008/74708/E82970.pdf [HTTP]

    20. Ju. se. The Finnish Centre for Interdisciplinary Gerontology University of Jyväskylä Finland. Burden of Disease Network Project [Internet]. Jyväskylä University Press. 2004. Available from: https://ju.se/download/18.3783220012d8f123ca58000115/1520578695703/DISABILITY%20IN%20OLD%20AGE.pdf [HTTP]

    21. Jchs.harvard.edu. Joint Center for Housing Studies of Harvard University [Internet]. Available from: https://www.jchs.harvard.edu/sites/default/files/harvard_jchs_housing_growing_population_2016_chapter_3.pdf [HTTP]

    22. Yoshida D, Ninomiya T, Doi Y, Hata J, Fukuhara M, Ikeda F, et al. Prevalence and causes of functional disability in an elderly general population of Japanese: the Hisayama study. J Epidemiol. 2012;22(3):222-9. doi: 10.2188/jea.je20110083.[CROSSREF]

    23. Agüero-Torres H, Fratiglioni L, Guo Z, Viitanen M, von Strauss E, Winblad B. Dementia is the major cause of functional dependence in the elderly: 3-year follow-up data from a population-based study. Am J Public Health. 1998 Oct;88(10):1452-6. doi: 10.2105/ajph.88.10.1452.[CROSSREF]

    24. Vaish K, Patra S, Chhabra P. Functional disability among elderly: A community-based cross-sectional study. J Family Med Prim Care. 2020 Jan 28;9(1):253-8. doi: 10.4103/jfmpc.jfmpc_728_19.[CROSSREF]

    25. Cunningham C, O' Sullivan R, Caserotti P, Tully MA. Consequences of physical inactivity in older adults: A systematic review of reviews and meta-analyses. Scand J Med Sci Sports. 2020 May;30(5):816-27. doi: 10.1111/sms.13616.[CROSSREF]

    26. Cunningham C, O' Sullivan R. Why physical activity matters for older adults in a time of pandemic. Eur Rev Aging Phys Act. 2020 Sep 23;17:16. doi: 10.1186/s11556-020-00249-3.[CROSSREF]

    27. CDC. gov. Centers for Disease Control and Prevention. Adults 50 and Older Need More Physical Activity [Internet]. 2016. Available from: https://www.cdc.gov/physicalactivity/inactivity-among-adults-50plus/index.html [HTTP]

    28. CDC. gov. Centers for Disease Control and Prevention. Physical Inactivity Among Adults Aged 50 Years and Older — United States, 2014 [Internet]. 2016. available from: https://www.cdc.gov/mmwr/volumes/65/wr/mm6536a3.htm [HTTP]

    29. Langhammer B, Bergland A, Rydwik E. The Importance of Physical Activity Exercise among Older People. Biomed Res Int. 2018 Dec 5;2018:7856823. doi: 10.1155/2018/7856823.[CROSSREF]

    30. Izquierdo M, Duque G, Morley JE. Physical activity guidelines for older people: knowledge gaps and future directions. Lancet Healthy Longev 2021;2:e380-e383.[CROSSREF]

    31. Bangsbo J, Blackwell J, Boraxbekk CJ, Caserotti P, Dela F, Evans AB, et al. Copenhagen Consensus statement 2019: physical activity and ageing. Br J Sports Med. 2019 Jul;53(14):856-8. doi: 10.1136/bjsports-2018-100451.[CROSSREF]

    32. Galloza J, Castillo B, Micheo W. Benefits of Exercise in the Older Population. Phys Med Rehabil Clin N Am. 2017 Nov;28(4):659-69. doi: 10.1016/j.pmr.2017.06.001.[CROSSREF]

    33. Izquierdo M, Merchant RA, Morley JE, Anker SD, Aprahamian I, Arai H, et al. International Exercise Recommendations in Older Adults (ICFSR): Expert Consensus Guidelines. J Nutr Health Aging. 2021;25(7):824-53. doi: 10.1007/s12603-021-1665-8.[CROSSREF]

    34. Mayer F, Scharhag-Rosenberger F, Carlsohn A, Cassel M, Müller S, Scharhag J. The intensity and effects of strength training in the elderly. Dtsch Arztebl Int. 2011 May;108(21):359-64. doi: 10.3238/arztebl.2011.0359.[CROSSREF]

    35. Fragala MS, Cadore EL, Dorgo S, Izquierdo M, Kraemer WJ, Peterson MD, et al. Resistance Training for Older Adults: Position Statement From the National Strength and Conditioning Association. J Strength Cond Res. 2019 Aug;33(8):2019-52. doi: 10.1519/JSC.0000000000003230.[CROSSREF]

    36. Stathokostas L, McDonald MW, Little RM, Paterson DH. Flexibility of older adults aged 55-86 years and the influence of physical activity. J Aging Res. 2013;2013:743843. doi: 10.1155/2013/743843.[CROSSREF]

    37. Stathokostas L, Little RM, Vandervoort AA, Paterson DH. Flexibility training and functional ability in older adults: a systematic review. J Aging Res. 2012;2012:306818. doi: 10.1155/2012/306818.[CROSSREF]

    38. Halvarsson A, Dohrn IM, Ståhle A. Taking balance training for older adults one step further: the rationale for and a description of a proven balance training programme. Clin Rehabil. 2015 May;29(5):417-25. doi: 10.1177/0269215514546770.[CROSSREF]

    39. Dunsky A. The Effect of Balance and Coordination Exercises on Quality of Life in Older Adults: A Mini-Review. Front Aging Neurosci. 2019 Nov 15;11:318. doi: 10.3389/fnagi.2019.00318.[CROSSREF]


LITERATURA

1. Ferrucci L, Giallauria F, Guralnik JM. Epidemiology of aging. Radiol Clin North Am. 2008 Jul;46(4):643-52, v. doi: 10.1016/j.rcl.2008.07.005.[CROSSREF]

2. WHO.int. Ageing and health [Internet]. 2021. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/ageing-and-health [HTTP]

3. Arai H, Ouchi Y, Yokode M, Ito H, Uematsu H, Eto F; Members of Subcommittee for Aging. Toward the realization of a better aged society: messages from gerontology and geriatrics. Geriatr Gerontol Int. 2012 Jan;12(1):16-22. doi: 10.1111/j.1447-0594.2011.00776.x.[CROSSREF]

4. Bengtson V, Coleman P, Kirkwood T. The Cambridge Handbook of Age and Ageing (Cambridge Handbooks in Psychology). Ed. Johnson M. Cambridge: Cambridge University Press, 2005.[CROSSREF]

5. Michel JP, Graf C, Ecarnot F. Individual healthy aging indices, measurements and scores. Aging Clin Exp Res. 2019 Dec;31(12):1719-25. doi: 10.1007/s40520-019-01327-y.[CROSSREF]

6. Divo MJ, Martinez CH, Mannino DM. Ageing and the epidemiology of multimorbidity. Eur Respir J. 2014 Oct;44(4):1055-68. doi: 10.1183/09031936.00059814.[CROSSREF]

7. Hennepin.us. The Hennepin County Aging Initiative. Research highlights: Social factors and healthy aging [Internet]. 2012. Available from: https://www.hennepin.us/-/media/hennepinus/your-government/research-data/aging-research-findings/social-factors-healthy-aging.pdf [HTTP]

8. Liu LF, Su PF. What factors influence healthy aging? A person-centered approach among older adults in Taiwan. Geriatr Gerontol Int. 2017 May;17(5):697- 707. doi: 10.1111/ggi.12774.[CROSSREF]

9. Eckstrom E, Neukam S, Kalin L, Wright J. Physical Activity and Healthy Aging. Clin Geriatr Med. 2020 Nov;36(4):671-683. doi: 10.1016/j.cger.2020.06.009.[CROSSREF]

10. Yeung SSY, Kwan M, Woo J. Healthy Diet for Healthy Aging. Nutrients. 2021 Nov 29;13(12):4310. doi: 10.3390/nu13124310.[CROSSREF]

11. Jang HY. Factors Associated with Successful Aging among Community-Dwelling Older Adults Based on Ecological System Model. Int J Environ Res Public Health. 2020 May 6;17(9):3220. doi: 10.3390/ijerph17093220.[CROSSREF]

12. Alsuwaidan S, Algharbi A, Alyami S, Almukhlifi N, Alsalamah S. Prevalence of comorbidity among elderly. Glob J Aging Geriatr Res 2021;1:1-8.[HTTP]

13. Bettelli G (Ed). Perioperative care of the elderly: clinical and organizational aspects. Cambridge: Cambridge University Press, 2017.[CROSSREF]

14. Fan ZY, Yang Y, Zhang CH, Yin RY, Tang L, Zhang F. Prevalence and Patterns of Comorbidity Among Middle-Aged and Elderly People in China: A Cross-Sectional Study Based on CHARLS Data. Int J Gen Med. 2021 Apr 21;14:1449-55. doi: 10.2147/IJGM.S309783.[CROSSREF]

15. Aijänseppä S, Notkola IL, Tijhuis M, van Staveren W, Kromhout D, Nissinen A. Physical functioning in elderly Europeans: 10 year changes in the north and south: the HALE project. J Epidemiol Community Health. 2005 May;59(5):413- 9. doi: 10.1136/jech.2004.026302.[CROSSREF]

16. Pengpid S, Peltzer K, Susilowati IH. Cognitive Functioning and Associated Factors in Older Adults: Results from the Indonesian Family Life Survey-5 (IFLS-5) in 2014-2015. Curr Gerontol Geriatr Res. 2019 Feb 3;2019:4527647. doi: 10.1155/2019/4527647.[CROSSREF]

17. de Souza Melo BR, Diniz MAA, Casemiro FG, Figueiredo LC, dos Santos-Orlandi AA, Haas VJ, et al. Cognitive and functional assessment about elderly people users of health public service. Esc Anna Nery 2017;21:e20160388.[CROSSREF]

18. Tomás MT, Galán-Mercant A, Carnero EA, Fernandes B. Functional Capacity and Levels of Physical Activity in Aging: A 3-Year Follow-up. Front Med (Lausanne). 2018 Jan 9;4:244. doi: 10.3389/fmed.2017.00244.[CROSSREF]

19. Euro.WHO.int. WHO Regional Office for Europe’s Health Evidence Network (HEN) [Internet]. 2003. Available from: https://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0008/74708/E82970.pdf [HTTP]

20. Ju. se. The Finnish Centre for Interdisciplinary Gerontology University of Jyväskylä Finland. Burden of Disease Network Project [Internet]. Jyväskylä University Press. 2004. Available from: https://ju.se/download/18.3783220012d8f123ca58000115/1520578695703/DISABILITY%20IN%20OLD%20AGE.pdf [HTTP]

21. Jchs.harvard.edu. Joint Center for Housing Studies of Harvard University [Internet]. Available from: https://www.jchs.harvard.edu/sites/default/files/harvard_jchs_housing_growing_population_2016_chapter_3.pdf [HTTP]

22. Yoshida D, Ninomiya T, Doi Y, Hata J, Fukuhara M, Ikeda F, et al. Prevalence and causes of functional disability in an elderly general population of Japanese: the Hisayama study. J Epidemiol. 2012;22(3):222-9. doi: 10.2188/jea.je20110083.[CROSSREF]

23. Agüero-Torres H, Fratiglioni L, Guo Z, Viitanen M, von Strauss E, Winblad B. Dementia is the major cause of functional dependence in the elderly: 3-year follow-up data from a population-based study. Am J Public Health. 1998 Oct;88(10):1452-6. doi: 10.2105/ajph.88.10.1452.[CROSSREF]

24. Vaish K, Patra S, Chhabra P. Functional disability among elderly: A community-based cross-sectional study. J Family Med Prim Care. 2020 Jan 28;9(1):253-8. doi: 10.4103/jfmpc.jfmpc_728_19.[CROSSREF]

25. Cunningham C, O' Sullivan R, Caserotti P, Tully MA. Consequences of physical inactivity in older adults: A systematic review of reviews and meta-analyses. Scand J Med Sci Sports. 2020 May;30(5):816-27. doi: 10.1111/sms.13616.[CROSSREF]

26. Cunningham C, O' Sullivan R. Why physical activity matters for older adults in a time of pandemic. Eur Rev Aging Phys Act. 2020 Sep 23;17:16. doi: 10.1186/s11556-020-00249-3.[CROSSREF]

27. CDC. gov. Centers for Disease Control and Prevention. Adults 50 and Older Need More Physical Activity [Internet]. 2016. Available from: https://www.cdc.gov/physicalactivity/inactivity-among-adults-50plus/index.html [HTTP]

28. CDC. gov. Centers for Disease Control and Prevention. Physical Inactivity Among Adults Aged 50 Years and Older — United States, 2014 [Internet]. 2016. available from: https://www.cdc.gov/mmwr/volumes/65/wr/mm6536a3.htm [HTTP]

29. Langhammer B, Bergland A, Rydwik E. The Importance of Physical Activity Exercise among Older People. Biomed Res Int. 2018 Dec 5;2018:7856823. doi: 10.1155/2018/7856823.[CROSSREF]

30. Izquierdo M, Duque G, Morley JE. Physical activity guidelines for older people: knowledge gaps and future directions. Lancet Healthy Longev 2021;2:e380-e383.[CROSSREF]

31. Bangsbo J, Blackwell J, Boraxbekk CJ, Caserotti P, Dela F, Evans AB, et al. Copenhagen Consensus statement 2019: physical activity and ageing. Br J Sports Med. 2019 Jul;53(14):856-8. doi: 10.1136/bjsports-2018-100451.[CROSSREF]

32. Galloza J, Castillo B, Micheo W. Benefits of Exercise in the Older Population. Phys Med Rehabil Clin N Am. 2017 Nov;28(4):659-69. doi: 10.1016/j.pmr.2017.06.001.[CROSSREF]

33. Izquierdo M, Merchant RA, Morley JE, Anker SD, Aprahamian I, Arai H, et al. International Exercise Recommendations in Older Adults (ICFSR): Expert Consensus Guidelines. J Nutr Health Aging. 2021;25(7):824-53. doi: 10.1007/s12603-021-1665-8.[CROSSREF]

34. Mayer F, Scharhag-Rosenberger F, Carlsohn A, Cassel M, Müller S, Scharhag J. The intensity and effects of strength training in the elderly. Dtsch Arztebl Int. 2011 May;108(21):359-64. doi: 10.3238/arztebl.2011.0359.[CROSSREF]

35. Fragala MS, Cadore EL, Dorgo S, Izquierdo M, Kraemer WJ, Peterson MD, et al. Resistance Training for Older Adults: Position Statement From the National Strength and Conditioning Association. J Strength Cond Res. 2019 Aug;33(8):2019-52. doi: 10.1519/JSC.0000000000003230.[CROSSREF]

36. Stathokostas L, McDonald MW, Little RM, Paterson DH. Flexibility of older adults aged 55-86 years and the influence of physical activity. J Aging Res. 2013;2013:743843. doi: 10.1155/2013/743843.[CROSSREF]

37. Stathokostas L, Little RM, Vandervoort AA, Paterson DH. Flexibility training and functional ability in older adults: a systematic review. J Aging Res. 2012;2012:306818. doi: 10.1155/2012/306818.[CROSSREF]

38. Halvarsson A, Dohrn IM, Ståhle A. Taking balance training for older adults one step further: the rationale for and a description of a proven balance training programme. Clin Rehabil. 2015 May;29(5):417-25. doi: 10.1177/0269215514546770.[CROSSREF]

39. Dunsky A. The Effect of Balance and Coordination Exercises on Quality of Life in Older Adults: A Mini-Review. Front Aging Neurosci. 2019 Nov 15;11:318. doi: 10.3389/fnagi.2019.00318.[CROSSREF]

1. Ferrucci L, Giallauria F, Guralnik JM. Epidemiology of aging. Radiol Clin North Am. 2008 Jul;46(4):643-52, v. doi: 10.1016/j.rcl.2008.07.005.[CROSSREF]

2. WHO.int. Ageing and health [Internet]. 2021. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/ageing-and-health [HTTP]

3. Arai H, Ouchi Y, Yokode M, Ito H, Uematsu H, Eto F; Members of Subcommittee for Aging. Toward the realization of a better aged society: messages from gerontology and geriatrics. Geriatr Gerontol Int. 2012 Jan;12(1):16-22. doi: 10.1111/j.1447-0594.2011.00776.x.[CROSSREF]

4. Bengtson V, Coleman P, Kirkwood T. The Cambridge Handbook of Age and Ageing (Cambridge Handbooks in Psychology). Ed. Johnson M. Cambridge: Cambridge University Press, 2005.[CROSSREF]

5. Michel JP, Graf C, Ecarnot F. Individual healthy aging indices, measurements and scores. Aging Clin Exp Res. 2019 Dec;31(12):1719-25. doi: 10.1007/s40520-019-01327-y.[CROSSREF]

6. Divo MJ, Martinez CH, Mannino DM. Ageing and the epidemiology of multimorbidity. Eur Respir J. 2014 Oct;44(4):1055-68. doi: 10.1183/09031936.00059814.[CROSSREF]

7. Hennepin.us. The Hennepin County Aging Initiative. Research highlights: Social factors and healthy aging [Internet]. 2012. Available from: https://www.hennepin.us/-/media/hennepinus/your-government/research-data/aging-research-findings/social-factors-healthy-aging.pdf [HTTP]

8. Liu LF, Su PF. What factors influence healthy aging? A person-centered approach among older adults in Taiwan. Geriatr Gerontol Int. 2017 May;17(5):697- 707. doi: 10.1111/ggi.12774.[CROSSREF]

9. Eckstrom E, Neukam S, Kalin L, Wright J. Physical Activity and Healthy Aging. Clin Geriatr Med. 2020 Nov;36(4):671-683. doi: 10.1016/j.cger.2020.06.009.[CROSSREF]

10. Yeung SSY, Kwan M, Woo J. Healthy Diet for Healthy Aging. Nutrients. 2021 Nov 29;13(12):4310. doi: 10.3390/nu13124310.[CROSSREF]

11. Jang HY. Factors Associated with Successful Aging among Community-Dwelling Older Adults Based on Ecological System Model. Int J Environ Res Public Health. 2020 May 6;17(9):3220. doi: 10.3390/ijerph17093220.[CROSSREF]

12. Alsuwaidan S, Algharbi A, Alyami S, Almukhlifi N, Alsalamah S. Prevalence of comorbidity among elderly. Glob J Aging Geriatr Res 2021;1:1-8.[HTTP]

13. Bettelli G (Ed). Perioperative care of the elderly: clinical and organizational aspects. Cambridge: Cambridge University Press, 2017.[CROSSREF]

14. Fan ZY, Yang Y, Zhang CH, Yin RY, Tang L, Zhang F. Prevalence and Patterns of Comorbidity Among Middle-Aged and Elderly People in China: A Cross-Sectional Study Based on CHARLS Data. Int J Gen Med. 2021 Apr 21;14:1449-55. doi: 10.2147/IJGM.S309783.[CROSSREF]

15. Aijänseppä S, Notkola IL, Tijhuis M, van Staveren W, Kromhout D, Nissinen A. Physical functioning in elderly Europeans: 10 year changes in the north and south: the HALE project. J Epidemiol Community Health. 2005 May;59(5):413- 9. doi: 10.1136/jech.2004.026302.[CROSSREF]

16. Pengpid S, Peltzer K, Susilowati IH. Cognitive Functioning and Associated Factors in Older Adults: Results from the Indonesian Family Life Survey-5 (IFLS-5) in 2014-2015. Curr Gerontol Geriatr Res. 2019 Feb 3;2019:4527647. doi: 10.1155/2019/4527647.[CROSSREF]

17. de Souza Melo BR, Diniz MAA, Casemiro FG, Figueiredo LC, dos Santos-Orlandi AA, Haas VJ, et al. Cognitive and functional assessment about elderly people users of health public service. Esc Anna Nery 2017;21:e20160388.[CROSSREF]

18. Tomás MT, Galán-Mercant A, Carnero EA, Fernandes B. Functional Capacity and Levels of Physical Activity in Aging: A 3-Year Follow-up. Front Med (Lausanne). 2018 Jan 9;4:244. doi: 10.3389/fmed.2017.00244.[CROSSREF]

19. Euro.WHO.int. WHO Regional Office for Europe’s Health Evidence Network (HEN) [Internet]. 2003. Available from: https://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0008/74708/E82970.pdf [HTTP]

20. Ju. se. The Finnish Centre for Interdisciplinary Gerontology University of Jyväskylä Finland. Burden of Disease Network Project [Internet]. Jyväskylä University Press. 2004. Available from: https://ju.se/download/18.3783220012d8f123ca58000115/1520578695703/DISABILITY%20IN%20OLD%20AGE.pdf [HTTP]

21. Jchs.harvard.edu. Joint Center for Housing Studies of Harvard University [Internet]. Available from: https://www.jchs.harvard.edu/sites/default/files/harvard_jchs_housing_growing_population_2016_chapter_3.pdf [HTTP]

22. Yoshida D, Ninomiya T, Doi Y, Hata J, Fukuhara M, Ikeda F, et al. Prevalence and causes of functional disability in an elderly general population of Japanese: the Hisayama study. J Epidemiol. 2012;22(3):222-9. doi: 10.2188/jea.je20110083.[CROSSREF]

23. Agüero-Torres H, Fratiglioni L, Guo Z, Viitanen M, von Strauss E, Winblad B. Dementia is the major cause of functional dependence in the elderly: 3-year follow-up data from a population-based study. Am J Public Health. 1998 Oct;88(10):1452-6. doi: 10.2105/ajph.88.10.1452.[CROSSREF]

24. Vaish K, Patra S, Chhabra P. Functional disability among elderly: A community-based cross-sectional study. J Family Med Prim Care. 2020 Jan 28;9(1):253-8. doi: 10.4103/jfmpc.jfmpc_728_19.[CROSSREF]

25. Cunningham C, O' Sullivan R, Caserotti P, Tully MA. Consequences of physical inactivity in older adults: A systematic review of reviews and meta-analyses. Scand J Med Sci Sports. 2020 May;30(5):816-27. doi: 10.1111/sms.13616.[CROSSREF]

26. Cunningham C, O' Sullivan R. Why physical activity matters for older adults in a time of pandemic. Eur Rev Aging Phys Act. 2020 Sep 23;17:16. doi: 10.1186/s11556-020-00249-3.[CROSSREF]

27. CDC. gov. Centers for Disease Control and Prevention. Adults 50 and Older Need More Physical Activity [Internet]. 2016. Available from: https://www.cdc.gov/physicalactivity/inactivity-among-adults-50plus/index.html [HTTP]

28. CDC. gov. Centers for Disease Control and Prevention. Physical Inactivity Among Adults Aged 50 Years and Older — United States, 2014 [Internet]. 2016. available from: https://www.cdc.gov/mmwr/volumes/65/wr/mm6536a3.htm [HTTP]

29. Langhammer B, Bergland A, Rydwik E. The Importance of Physical Activity Exercise among Older People. Biomed Res Int. 2018 Dec 5;2018:7856823. doi: 10.1155/2018/7856823.[CROSSREF]

30. Izquierdo M, Duque G, Morley JE. Physical activity guidelines for older people: knowledge gaps and future directions. Lancet Healthy Longev 2021;2:e380-e383.[CROSSREF]

31. Bangsbo J, Blackwell J, Boraxbekk CJ, Caserotti P, Dela F, Evans AB, et al. Copenhagen Consensus statement 2019: physical activity and ageing. Br J Sports Med. 2019 Jul;53(14):856-8. doi: 10.1136/bjsports-2018-100451.[CROSSREF]

32. Galloza J, Castillo B, Micheo W. Benefits of Exercise in the Older Population. Phys Med Rehabil Clin N Am. 2017 Nov;28(4):659-69. doi: 10.1016/j.pmr.2017.06.001.[CROSSREF]

33. Izquierdo M, Merchant RA, Morley JE, Anker SD, Aprahamian I, Arai H, et al. International Exercise Recommendations in Older Adults (ICFSR): Expert Consensus Guidelines. J Nutr Health Aging. 2021;25(7):824-53. doi: 10.1007/s12603-021-1665-8.[CROSSREF]

34. Mayer F, Scharhag-Rosenberger F, Carlsohn A, Cassel M, Müller S, Scharhag J. The intensity and effects of strength training in the elderly. Dtsch Arztebl Int. 2011 May;108(21):359-64. doi: 10.3238/arztebl.2011.0359.[CROSSREF]

35. Fragala MS, Cadore EL, Dorgo S, Izquierdo M, Kraemer WJ, Peterson MD, et al. Resistance Training for Older Adults: Position Statement From the National Strength and Conditioning Association. J Strength Cond Res. 2019 Aug;33(8):2019-52. doi: 10.1519/JSC.0000000000003230.[CROSSREF]

36. Stathokostas L, McDonald MW, Little RM, Paterson DH. Flexibility of older adults aged 55-86 years and the influence of physical activity. J Aging Res. 2013;2013:743843. doi: 10.1155/2013/743843.[CROSSREF]

37. Stathokostas L, Little RM, Vandervoort AA, Paterson DH. Flexibility training and functional ability in older adults: a systematic review. J Aging Res. 2012;2012:306818. doi: 10.1155/2012/306818.[CROSSREF]

38. Halvarsson A, Dohrn IM, Ståhle A. Taking balance training for older adults one step further: the rationale for and a description of a proven balance training programme. Clin Rehabil. 2015 May;29(5):417-25. doi: 10.1177/0269215514546770.[CROSSREF]

39. Dunsky A. The Effect of Balance and Coordination Exercises on Quality of Life in Older Adults: A Mini-Review. Front Aging Neurosci. 2019 Nov 15;11:318. doi: 10.3389/fnagi.2019.00318.[CROSSREF]


© Sva prava zadržana. Lekarska komora Srbije.

Skoči na vrh