Originalni rad

Uporedna analiza upotrebe fiksnih kombinacija lekova koji deluju na renin-angiotenzin sistem, u Republici Srbiji i Nordijskim zemljama, u periodu 2010 – 2015. godine

Boris Milijašević1, Stefan Jovanović1, Danilo Medin2, Đurđa Cvjetković1, Dragana Milijašević3, Nataša Tomić4, Mladena Lalić-Popović5, Nemanja Todorović5
  • Katedra za farmakologiju, toksikologiju i kliničku farmakologiju, Medicinski fakultet, Univerzitet u Novom Sadu, Novi Sad, Srbija
  • Klinika za nefrologiju i kliničku imunologiju, Klinički centar Vojvodine, Novi Sad, Srbija
  • Institut za javno zdravlje Vojvodine, Medicinski fakultet, Univerzitet u Novom Sadu, Novi Sad, Srbija
  • Urgentni centar, Klinički centar Vojvodine, Novi Sad, Srbija
  • Katedra za farmaciju, Medicinski fakultet, Univerzitet u Novom Sadu, Novi Sad, Srbija

SAŽETAK

Uvod: Hipertenzija predstavlja jedan od najznačajnijih faktora rizika za nastanak kardiovaskularnih bolesti (KVB) na koji se može uticati. Kod određenog broja bolesnika regulisanje hipertenzije se može postići kombinovanjem antihipertenziva - primenom dva leka istovremeno ili primenom fiksne kombinacije dve lekovite supstance u jednom doziranom obliku.

Cilj: Cilj rada je bio da se analizira potrošnja fiksnih kombinacija lekovitih supstanci iz podgrupe anatomsko-terapijsko-hemijskog (engl. anatomical-therapeutic-chemical - ATC) sistema klasifikacije lekova C09 (lekovi koji deluju na renin-angiotenzin sistem - RAS), u Republici Srbiji, u periodu od 2010. do 2015. godine. Takođe, cilj je bio i da se dobijeni rezultati uporede sa potrošnjom istih lekova u Kraljevini Norveškoj, Republici Finskoj i Kraljevini Danskoj, za isti vremenski period.

Materijal i metode: Pri izradi rada korišćen je koncept ATC klasifikacije i definisane dnevne doze (DDD). Podaci o potrošnji lekova preuzeti su iz godišnjih izveštaja Agencije za lekove i medicinska sredstva Srbije (ALIMS), Norveškog instituta za javno zdravlje - Folkehelseinstituttet, Finske Agencije za lekove - Fimea i Danske Agencije za zaštitu podataka - Sundhedsdatastyrelsen. Količina potrošenih lekova izražavana je kao broj DDD na 1.000 stanovnika na dan (DDD/1.000 stanovnika/dan).

Rezultati: Potrošnja fiksnih kombinacija inhibitora angiotenzin konvertujućeg enzima (engl. angiotensin-converting enzyme - ACE) i diuretika (C09BA) u 2010. godini, u Srbiji, iznosila je oko 14%, dok je u poslednjoj posmatranoj godini iznosila oko 18% ukupne potrošnje lekova iz podgrupe C09. Potrošnja iste grupe lekova u Norveškoj, u 2010. godini, iznosila je oko 5%, a u 2015. godini, oko 4%; u Finskoj je bila nešto veća, i u 2010. godini je iznosila oko 7%, a u 2015. godini, oko 5%; dok je u Danskoj, u 2010. godini, iznosila oko 12%, a u 2015. godini, oko 10%, od ukupne potrošnje lekova iz podgrupe C09. Potrošnja fiksnih kombinacija antagonista receptora angiotenzina II sa diureticima je u Srbiji veoma mala i iznosi tek oko 1% ukupne potrošnje lekova koji deluju na RAS.

Zaključak: Potrošnja fiksnih kombinacija antagonista receptora angiotenzina II sa diureticima, u posmatrane četiri države, u analiziranom šestogodišnjem periodu, najmanja je u Republici Srbiji. Takođe, struktura potrošenih fiksnih kombinacija se u velikoj meri razlikuje između Republike Srbije i preostale tri nordijske države.


UVOD

Kardiovaskularne bolesti (KVB) predstavljaju veliku, heterogenu grupu oboljenja. Ove bolesti su vodeći uzrok umiranja u većini razvijenih zemalja, ali i u mnogim zemljama u razvoju. Najznačajniji faktori rizika na koje se može uticati su: povišen krvni pritisak (hipertenzija), pušenje, povišen nivo lipoproteina male gustine (engl. low-density lipoproteins – LDL), snižen nivo lipoproteina velike gustine (engl. high-density lipoproteins – HDL), diabetes mellitus, gojaznost, neadekvatna ishrana, fizička neaktivnost, i dr. Razvoj KVB je direktno povezan sa povišenjem sistolnog i/ili dijastolnog krvnog pritiska, te je kontrola ovih parametara jedan od glavnih pristupa u prevenciji kardiovaskularnih bolesti [1],[2]. Procenjuje se da je 2010. godine prevalenca hipertenzije u svetu, u odrasloj populaciji, iznosila 31,1% [3]. Takođe je poznato da je prevalencija u porastu, kako u adultnoj [3], tako i u pedijatrijskoj populaciji [4]. Međutim, istraživanja su pokazala da se, u pojedinim zemljama, prosečna vrednost krvnog pritiska tokom vremena smanjuje, što ukazuje na razvijenost njihove farmakoterapijske prakse. Takvi podaci su zabeleženi u zemljama kao što su: Norveška [5], Finska [6] i Danska [7]. U Srbiji su sprovedena istraživanja pokazala da je prevalenca hipertenzije značajno viša od svetskog proseka i procenjuje se da iznosi oko 47% [8], a stope umiranja od bolesti koje su uzrokovane hipertenzijom porasle su za 113,6%, u periodu od 2009. do 2018. godine [9].

Osnovni cilj farmakoterapije hipertenzije jeste izbegavanje rizika koje ona nosi, uz očuvanje normalnog kvaliteta života. Evropsko društvo za hipertenziju i Evropsko društvo za kardiologiju (European Society of Hypertension – ESH; European Society of Cardiology - ESC) preporučuju, kao lekove prvog izbora kojima se može započeti medikamentna terapija u lečenju hipertenzije [10],[11], sledeće grupe lekova: diuretike, adrenergičke beta blokatore, blokatore kalcijumskih kanala, inhibitore angiotenzin konvertujućeg enzima (ACE inhibitore), i blokatore angiotenzin II receptora. Međutim, prema dosadašnjem iskustvu, utvrđeno je da kod najmanje 75% pacijenata sa dijagnozom hipertenzije, postoji potreba za kombinovanjem antihipertenzivnih lekova, jer se monoterapijom ne mogu postići dovoljno dobri rezultati [12]. Kod određenog broja bolesnika, regulisanje hipertenzije se može postići kombinovanjem antihipertenziva - primenom dva leka istovremeno ili primenom fiksne kombinacije dve lekovite supstance u jednom doziranom obliku.

Prema savremenim vodičima ESH/ESC, primarne kombinacije antihipertenziva su [10],[11]:

  • Diuretik + ACE inhibitor
  • Diuretik + blokator angiotenzinskih receptora
  • Diuretik + antagonist kalcijuma
  • ACE inhibitor + antagonist kalcijuma
  • Blokator angiotenzinskih receptora + antagonist kalcijuma

Rezultat ovakvog pristupa lečenju hipertenzije jeste manji broj neželjenih reakcija na lekove, što je posledica nižih doza lekova u fiksnoj kombinaciji u odnosu na situaciju kada se daju pune doze lekova u monoterapiji. Stoga se može očekivati da će primena fiksnih kombinacija antihipertenziva dovesti do većeg sniženja krvnog pritiska i njegove bolje kontrole u odnosu na zasebno uzimanje antihipertenziva. Prednost fiksnih kombinacija je u jednostavnijem doziranju, boljoj komplijansi i teorijski nižoj ceni u odnosu na zbir pojedinačnih cena lekova koje čine kombinaciju [10],[11].

Ispitivanje potrošnje ACE inhibitora u Srbiji i Norveškoj, tokom 2009. i 2010. godine, pokazalo je postojanje razlike u količini i strukturi korišćenih lekova iz ove grupe, između analiziranih zemalja. Za razliku od Norveške, gde je upotreba lekova prvog izbora za lečenje hipertenzije bila ujednačena, u Srbiji je bila dominantna potrošnja ACE inhibitora. Razlike u strukturi korišćenih ACE inhibitora odnosile su se na korišćenje skupljih lekova u Srbiji nego u Norveškoj, kako monokomponentnih, tako i njihovih kombinacija sa diureticima [13]. Studija koja je analizirala prepisivanje antihipertenzivnih lekova u Novom Sadu, tokom šestomesečnog perioda, 2011. i 2012. godine, takođe je pokazala neujednačenu zastupljenost lekova prvog izbora, kao i razlike u odnosu na prakse koje postoje u nordijskim zemljama (Finska i Norveška) [14]. Utvrđene razlike upućuju na potrebu za daljom analizom potrošnje ove grupe lekova u Srbiji, kao i za daljim poređenjem sa zemljama koje imaju dobro razvijenu farmakoterapijsku praksu, posebno ako se uzmu u obzir prevalenca i rizici koje hipertenzija nosi.

Cilj rada je bio da se analizira potrošnja fiksnih kombinacija iz podgrupe anatomsko-terapijsko-hemijskog (engl. Anatomical-Therapeutical-Chemical - ATC) sistema klasifikacije lekova C09 (lekovi koji deluju na renin-angiotenzin sistem - RAS) u Republici Srbiji, u periodu od 2010. do 2015. godine. Takođe, cilj ispitivanja je bio da se dobijeni rezultati uporede sa potrošnjom istih lekova tokom istog vremenskog perioda u tri nordijske zemlje: Kraljevini Norveškoj, Republici Finskoj i Kraljevini Danskoj, zemljama koje imaju dobro razvijenu farmakoterapijsku praksu.

MATERIJAL I METODE

Podaci o potrošnji lekova u Republici Srbiji, za period od 2010. do 2015. godine, preuzeti su iz štampanih izdanja o godišnjoj potrošnji lekova, koje je izdala Agencija za lekove i medicinska sredstva Srbije (ALIMS) [15],[16],[17],[18],[19],[20].

Podaci o potrošnji lekova u Kraljevini Norveškoj preuzeti su sa zvanične internet stranice Norveškog instituta za javno zdravlje - Folkehelseinstituttet [21].

Podaci o potrošnji lekova u Republici Finskoj preuzeti su sa zvanične internet stranice Finske Agencije za lekove - Fimea [22].

Podaci o potrošnji lekova u Kraljevini Danskoj preuzeti su sa zvanične internet stranice Danske Agencija za zaštitu podataka - Sundhedsdatastyrelsen [23].

Potrošnja lekova se izračunava metodologijom definisanih dnevnih doza (DDD), po ATC klasifikaciji, u skladu sa smernicama Svetske zdravstvene organizacije (SZO) za ispitivanje potrošnje lekova [24]. DDD predstavlja količinu aktivne supstance (prosečna doza) koja se u toku jednog dana koristi za lečenje glavne indikacije u odrasloj populaciji [25]. DDD je statistička jedinica mere upotrebe leka i ne zavisi od cene, oblika doziranja, veličine i pakovanja leka. Broj DDD/1.000 stanovnika/dan omogućava uvid u to koliki je broj stanovnika (od 1.000) koristio određeni lek i bio izložen njegovom delovanju u toku dana.

Rezultati o potrošnji fiksnih kombinacija lekova iz podgrupe C09 prikazani su tabelarno kao količina potrošenih lekova izražena kroz broj DDD/1.000 stanovnika/dan i kao procenat ukupne potrošnje ove podgrupe.

REZULTATI

Iz Tabele 1 vidi se da je potrošnja fiksnih kombinacija lekova iz ATC podgrupe C09 (C09B i C09D) u Srbiji, bila u porastu tokom posmatranog perioda, osim u 2013. i 2015. godini, kada je zabeležen blagi pad potrošnje fiksnih kombinacija ACE inhibitora (C09B) u odnosu na prethodnu godinu. Na prvom mestu nalazi se potrošnja kombinacije ACE inhibitora i diuretika (C09BA), koja je 2010. godine iznosila 27,30 DDD/1.000 stanovnika/dan, ili 13,87%, a 2015. godine 61,70 DDD/1.000 stanovnika/dan, ili 17,57% ukupne potrošnje lekova u podgrupi C09. Najviše korišćena fiksna kombinacija u 2010. godini bila je fosinopril i hidrohlortiazid (C09BA09). Njena potrošnja u toj posmatranoj godini iznosila je 8,70 DDD/1.000 stanovnika/dan, ili 4,42% ukupne potrošnje lekova u podgrupi C09, dok je njena potrošnja u 2015. godini iznosila 8,35 DDD/1.000 stanovnika/dan, ili 2,38% ukupne potrošnje lekova u podgrupi C09. Kada su u pitanju fiksne kombinacije inhibitora ACE i blokatora kalcijumskih kanala (C09BB), uočavamo da je njihova potrošnja u Srbiji neznatna.

Tabela 1. Prikaz potrošnje inhibitora angiotenzin konvertujućeg enzima, kombinacije (podgrupa C09B); i potrošnje antagonista receptora angiotenzina II, kombinacije (podgrupa C09D), u Srbiji, u periodu od 2010. do 2015. godine, izraženo brojem DDD/1.000 stanovnika/dan i procentima (%) ukupne potrošnje u podgrupi C09
 

U Tabeli 2 uočavamo da je potrošnja fiksnih kombinacija ACE inhibitora (C09B) u Norveškoj u konstantnom padu. Na prvom mestu nalazi se potrošnja kombinacije ACE inhibitora i diuretika (C09BA), koja je 2010. godine iznosila 6,51 DDD/1.000 stanovnika/ dan, ili 4,89%, a 2015. godine 5,19 DDD/1.000 stanovnika/dan, ili 3,61% ukupne potrošnje lekova u podgrupi C09. Dominirala je potrošnja fiksne kombinacije enalapril i hidrohlortiazid (C09BA02), koja je u 2010. godini iznosila 3,79 DDD/1.000 stanovnika/ dan, ili 2,85% ukupne potrošnje lekova u podgrupi C09. Njena potrošnja u 2015. godini iznosila je 3,17 DDD/1.000 stanovnika/dan, ili 2,21% ukupne potrošnje lekova u podgrupi C09. Kada su u pitanju fiksne kombinacije ACE inhibitora i blokatora kalcijumskih kanala (C09BB) uočavamo da je njihova potrošnja u Norveškoj neznatna.

Potrošnja fiksnih kombinacija antagonista receptora angiotenzina II i diuretika (C09DA) u Norveškoj beleži dosta visoku vrednost, međutim takođe uočavamo i konstantan blagi pad potrošnje tokom posmatranog perioda. Najviše korišćena fiksna kombinacija jeste losartan i hidrohlortiazid (C09DA01), dok je odmah iza ove, fiksna kombinacija kandesartan i hidrohlortiazid (C09DA06). Primena kombinacije antagonista receptora angiotenzina II i blokatora kalcijumskih kanala (C09DB), u Norveškoj, tokom posmatranog perioda, beleži rast, te je 2010. godine iznosila 2,69 DDD/1.000 stanovnika/dan, ili 2,02%, a 2015. godine je iznosila 4,37 DDD/1.000 stanovnika/dan, ili 3,04% ukupne potrošnje lekova u podgrupi C09. Najviše korišćena fiksna kombinacija iz ove podgrupe lekova jeste valsartan i amlodipin (C09DB01).

Tabela 2. Prikaz potrošnje inhibitora angiotenzin konvertujućeg enzima, kombinacije (podgrupa C09B); i potrošnje antagonista receptora angiotenzina II, kombinacije (podgrupa C09D), u Norveškoj, u periodu od 2010. do 2015. godine, izraženo brojem DDD/1.000 stanovnika/dan i procentima (%) ukupne potrošnje u podgrupi C09

Potrošnja fiksnih kombinacija ACE inhibitora u Finskoj je u konstantnom padu (Tabela 3). Na prvom mestu nalazi se potrošnja kombinacije ACE inhibitora i diuretika (C09BA), koja je 2010. godine iznosila 15,24 DDD/1.000 stanovnika/dan, ili 7,45%, a 2015. godine 11,90 DDD/1.000 stanovnika/dan, ili 5,18% ukupne potrošnje lekova u podgrupi C09; pri čemu je dominirala potrošnja fiksne kombinacije enalapril i hidrohlortiazid (C09BA02). Potrošnja fiksnih kombinacija ACE inhibitora i blokatora kalcijumskih kanala (C09BB) je bila prilično niska, ali konstantna, tokom posmatranog šestogodišnjeg perioda.

Potrošnja fiksnih kombinacija antagonista receptora angiotenzina II i diuretika (C09DA) u Finskoj beleži dosta visoku i relativno konstantnu vrednost. U 2010. godini, potrošnja fiksnih kombinacija antagonista receptora angiotenzina II i diuretika (C09DA) u Finskoj je iznosila 26,18 DDD/1.000 stanovnika/dan, ili 12,80% ukupne potrošnje lekova u podgrupi C09, dok je u 2015. godine iznosila 27,56 DDD/1.000 stanovnika/ dan, ili 11,99% ukupne potrošnje lekova u podgrupi C09. Slično kao i u Norveškoj, i u Finskoj je najviše korišćena fiksna kombinacija losartan i hidrohlortiazid (C09DA01), dok je odmah iza ove fiksna kombinacija kandesartan i hidrohlortiazid (C09DA06).

Od fiksnih kombinacija ACE inhibitora, tokom posmatranog perioda, u Danskoj potrošnju beleže fiksne kombinacije ACE inhibitora i diuretika (C09BA). U 2010. godini, potrošnja lekova iz ove podgrupe iznosila je 19,20 DDD/1.000 stanovnika/dan, ili 11,96%, a 2015. godine je bila 17,60 DDD/1.000 stanovnika/ dan, ili 9,92% ukupne potrošnje lekova u podgrupi C09. Trend pada potrošnje ove kombinacije postojao je u svakoj posmatranoj godini. Dominirala je potrošnja fiksne kombinacije enalapril i hidrohlortiazid (C09BA02), koja je u 2010. godini iznosila 12,90 DDD/1.000 stanovnika/dan, ili 8,04% ukupne potrošnje lekova u podgrupi C09. Potrošnja ove fiksne kombinacije je u 2015. godini iznosila 12,30 DDD/1.000 stanovnika/dan, ili 6,93% ukupne potrošnje lekova u podgrupi C09. Potrošnja fiksnih kombinacija inhibitora ACE i blokatora kalcijumskih kanala (C09BB) u Danskoj, u posmatranom periodu od šest godina, nije registrovana.

Potrošnja fiksnih kombinacija antagonista receptora angiotenzina II i diuretika (C09DA) u Danskoj beleži konstantan rast tokom posmatranog perioda. U 2010. godini, iznosila je 16,40 DDD/1.000 stanovnika/dan, ili 10,22%, dok je u 2015. godini iznosila 23,20 DDD/1.000 stanovnika/dan, ili 13,07% ukupne potrošnje lekova u podgrupi C09. Dominirala je potrošnja fiksne kombinacije losartan i hidrohlortiazid (C09DA01), a sve ostale fiksne kombinacije iz ove podgrupe lekova su izuzetno malo korišćene.

Tabela 3. Prikaz potrošnje inhibitora angiotenzin konvertujućeg enzima, kombinacije (podgrupa C09B); i potrošnje antagonista receptora angiotenzina II, kombinacije (podgrupa C09D), u Finskoj, u periodu od 2010. do 2015. godine, izraženo brojem DDD/1.000 stanovnika/dan i procentima (%) ukupne potrošnje u podgrupi C09

Tabela 4. Prikaz potrošnje inhibitora angiotenzin konvertujućeg enzima, kombinacije (podgrupa C09B); i potrošnje antagonista receptora angiotenzina II, kombinacije (podgrupa C09D), u Danskoj, u periodu od 2010. do 2015. godine, izraženo brojem DDD/1.000 stanovnika/dan i procentima (%) ukupne potrošnje u podgrupi C09

DISKUSIJA

Na osnovu dobijenih rezultata, u posmatranom periodu, u Srbiji, uočava se porast potrošnje fiksnih kombinacija ACE inhibitora i diuretika (C09BA) sa oko 14%, u 2010. godini, na oko 18% ukupne potrošnje lekova iz podgrupe C09, u 2015. godini. U nordijskim zemljama potrošnja fiksnih kombinacija ACE inhibitora i diuretika je manja nego u Srbiji i vremenom opada. Njihova potrošnja u Norveškoj, u 2010. godini, iznosila je oko 5%, a u 2015. godini, ispod 4%; u Finskoj je bila nešto veća, i u 2010. godini je iznosila oko 7%, a u 2015. godini oko 5%; dok je u Danskoj, u 2010. godini, iznosila oko 12%, a u 2015. godini oko 10% ukupne potrošnje lekova iz podgrupe C09. U sve četiri zemlje, na prvom mestu po potrošnji se nalazi kombinacija enalaprila i hidrohlortiazida. U Srbiji, značajno učešće u potrošnji ima i kombinacija ramiprila i hidrohlortiazida, koja ne beleži potrošnju u Norveškoj, dok u Finskoj i Danskoj beleži potrošnju, ali značajno manje nego fiksna kombinacija enalapril i hidrohlortiazid.

Fiksne kombinacije lekova su od velikog značaja u lečenju arterijske hipertenzije. U većini istraživanja kombinacija dva ili više leka bila je neophodna da bi se postigla regulacija krvnog pritiska [11],[12],[26]. Kombinacije dva leka u jednom doziranom obliku su danas uveliko dostupne, posebno kombinacije antagonista angiotenzinskih receptora sa tiazidnim diureticima; kombinacije ACE inhibitora sa tiazidnim diureticima ili antagonistima kalcijumskih kanala; kao i kombinacije beta blokatora sa diureticima, i tiazida sa diureticima koji štede kalijum [26]. Dostupnost pojedinih fiksnih kombinacija lekova u posmatranim zemljama može se videti u Tabelama 1-4.

Kombinacijom ACE inhibitora i diuretika (obično sa tiazidima) postiže se bolja kontrola hipertenzije onda kada sam ACE inhibitor nije dovoljno delotvoran, ili u slučajevima hroničnog srčanog zatajenja, kada se obično dodaje furosemid. Kombinacija ACE inhibitora i diuretika je zanimljiva i u pogledu kalijuma, jer, iako diuretik (najčešće je to hidrohlortiazid) snižava nivo kalijuma u krvi, ACE inhibitori dovode do povećanja nivoa kalijuma u krvi, pa ne dolazi do disbalansa kalijuma [27]. Studija Action in Diabetes and Vascular Disease: Preterax and Diamicron MR Controlled Evaluation (ADVANCE) govori u prilog uspešnosti fiksnih kombinacija lekova kod bolesnika s tipom 2 šećerne bolesti, gde je fiksna kombinacija ACE inhibitora perindoprila i diuretika indapamida dovela do statistički značajno manjeg broja kardiovaskularnih i bubrežnih oboljenja [28].

Na srpskom tržištu prisutna je i kombinacija ACE inhibitora i antagonista kalcijumskih kanala (C09BB), ali je njena potrošnja u sve četiri posmatrane zemlje mala. ACE inhibitori i antagonisti kalcijumskih kanala osiguravaju dugotrajan i povoljan efekat na kardiovaskularne komplikacije povezane sa arterijskom hipertenzijom. Njihov mehanizam delovanja na srce, krvne sudove i bubrege sinergičan je u snižavanju krvnog pritiska, uz dobru podnošljivost i nizak procenat neželjenih reakcija na lekove. Pokazano je da ova kombinacija poboljšava izglede preživljavanja kod srčane insuficijencije [29].

Antagonisti receptora za angiotenzin II takođe deluju na RAS, ali drugačijim mehanizmom u odnosu na ACE inhibitore. Oni izazivaju manje neželjenih reakcija na lekove zato što ne dovode da povećanja bradikinina, pa se koriste kao zamena za ACE inhibitore [27].

Prema našim rezultatima, Srbija, u odnosu na analizirane nordijske zemlje, najmanje troši kombinacije antagonista angiotenzina II. Potrošnja fiksnih kombinacija antagonista receptora angiotenzina II sa diureticima u Srbiji je veoma mala i iznosi tek oko 1% ukupne potrošnje lekova koji deluju na RAS. Potrošnja ove kombinacije lekova u Norveškoj beleži blagi pad, i bila je preko 25 puta veća u 2010. godini, odnosno preko 22 puta veća u 2015. godini nego u Srbiji. U Finskoj, ova fiksna kombinacija ima konstantnu potrošnju, te je u posmatranom periodu bila oko 14 puta veća nego u Srbiji. Potrošnja ove fiksne kombinacije u Danskoj beleži blagi rast i bila je više od 10 puta veća u 2010. godini, odnosno više od 13 puta veća u 2015. godini nego u Srbiji.

Blokatori angiotenzinskih receptora koriste se i kao fiksna kombinacija s blokatorima kalcijumskih kanala, a novija istraživanja su pokazala da kombinacija amlodipina sa valsartanom dovodi do značajnijeg sniženja krvnog pritiska u odnosu na pojedinačne monoterapijske komponente. Takođe je dokazana bolja tolerancija ove kombinacije u poređenju s monoterapijom [29]. Potrošnja ove fiksne kombinacije je jako mala u sve četiri posmatrane zemlje, u periodu od 2010. do 2015. godine. U Srbiji i Danskoj potrošnja ove fiksne kombinacije je skoro nemerljiva, dok u Norveškoj i Finskoj iznosi između 1% i 3% ukupne potrošnje lekova iz C09 podgrupe.

Studija koja je ispitivala potrošnju lekova među odraslom populacijom sa hipertenzijom u Sjedinjenim Američkim Državama (SAD), u periodu od 2001. do 2010. godine, obuhvatila je 9.320 pacijenata. Studija je pokazala da je u posmatranoj deceniji povećan procenat ljudi sa hipertenzijom koji su koristili lekove za kontrolu nivoa krvnog pritiska, a najveće povećanje se odnosilo na kombinovanu antihipertenzivnu terapiju. Kombinovana antihipertenzivna terapija je bila efikasnija od monoterapije i podrazumevala je primenu više antihipertenzivnih lekova u jednom ili više doznih oblika. Kao i u nordijskim zemljama, i u SAD je upotreba pojedinih lekova prvog izbora za lečenje hipertenzije bila ujednačena [30]. Skorija studija, na sličnoj veličini uzorka, pokazala je ponovo veću upotrebu kombinovane terapije za regulisanje hipertenzije u SAD, u odnosu na monoterapiju, ali i veće troškove za pacijente koji su je koristili [31].

Istraživanje sprovedeno u susednoj Hrvatskoj pokazalo je da je došlo do promena u prepisivanju antihipertenzivnih lekova u periodu od 2000. do 2016. godine. Najviše korišćena grupa antihipertenziva, u svim posmatranim godinama, bili su oni lekovi koji deluju na RAS (C09), uz povećanje udela fiksnih kombinacija ACE inhibitora sa diureticima u potrošnji. Najveći porast potrošnje lekova u posmatranom periodu se odnosio upravo na ove fiksne kombinacije i iznosio je čak +856,58%. I u Hrvatskoj, i u Srbiji, dominira potrošnja lekova iz ATC grupe C09 u odnosu na ostale lekove prvog izbora za lečenje hipertenzije. Ovo je posebno bilo vidljivo pri kraju opservacionog perioda [32].

Ovom studijom analizirani su samo podaci dostupni na engleskom i srpskom jeziku. Nije sprovedena analiza potencijalnih razlika u nacionalnim vodičima za lečenje hipertenzije u posmatranim zemljama.

ZAKLJUČAK

Rezultati ovog rada ukazuju na porast korišćenja lekova iz analizirane grupe (ATC grupa C09 – lekovi koji deluju na RAS), a pokazane razlike u vrsti korišćenih lekova između Srbije i nordijskih zemalja ukazuju na potrebu za usaglašavanjem prakse u Srbiji sa praksama u zemljama sa razvijenom farmakoterapijom. Buduća istraživanja bi trebalo da ispitaju ekonomsku isplativost i zdravstvene efekte ovakve potrošnje analiziranih lekova, sa ciljem da se dobijeni rezultati implementiraju u smernice za kliničku praksu.

  • Sukob interesa:
    Nije prijavljen.

Informacije

Volumen 1 Broj 1

Volumen 1 Broj 1

Septembar 2020

Strane 35-48

  • Primljen:
    25 april 2020
  • Revidiran:
    22 jun 2020
  • Prihvaćen:
    29 jun 2020
  • Objavljen online:
    30 avgust 2020
  • DOI:
Autor za korespodenciju

Boris Milijašević
Katedra za farmakologiju, toksikologiju i kliničku farmakologiju
Medicinski fakultet, Univerzitet u Novom Sadu
Hajduk Veljkova 3, 21000 Novi Sad, Srbija
Elektronska adresa: Ova adresa el. pošte je zaštićena od spambotova. Omogućite JavaScript da biste je videli.



LITERATURA

1. Republička stručna komisija za izradu i implementaciju vodiča u kliničkoj praksi, Ministarstvo zdravlja Republike Srbije. Srpsko lekarsko društvo. Prevencija kardiovaskularnih bolesti – Nacionalni vodič za lekare u primarnoj zdravstvenoj zaštiti. 2005. [citirano 18.04.2020.]. [HTTP]

2. Wilkins E, Wilson L, Wickramasinghe K, Bhatnagar P, Leal J, Luengo-Fernandez R, et al. European cardiovascular disease statistics. 2017. [HTTP]

3. Mills KT, Stefanescu A, He J. The global epidemiology of hypertension. Nature Reviews Nephrology. 2020:1-5. [CROSSREF]

4. Song P, Zhang Y, Yu J, Zha M, Zhu Y, Rahimi K, et al. Global Prevalence of Hypertension in Children: A Systematic Review and Meta-analysis. JAMA pediatrics. 2019; 173(12):1154-63. [CROSSREF]

5. Holmen J, Holmen TL, Tverdal A, Holmen OL, Sund ER, Midthjell K. Blood pressure changes during 22-year of follow-up in large general population - the HUNT Study, Norway. BMC Cardiovascular Disorders. 2016; 16(1):94. [CROSSREF]

6. Kastarinen M, Antikainen R, Peltonen M, Laatikainen T, Barengo NC, Jula A, et al. Prevalence, awareness and treatment of hypertension in Finland during 1982–2007. Journal of Hypertension. 2009; 27(8):1552-9. [CROSSREF]

7. Sjøl A, Thomsen KK, Schroll M. Secular trends in blood pressure levels in Denmark 1964–1991. International Journal of Epidemiology. 1998; 27(4):614-22. [CROSSREF]

8. Grujić V, Dragnić N, Kvrgić S, Šušnjević S, Grujić J, Travar S. Epidemiology of Hypertension in Serbia: Results of a National Survey. Journal of Epidemiology. 2012;  22(3):261-6. [CROSSREF]

9. Institut za javno zdravlje Srbije „Dr Milan Jovanović Batut“. Zdravstveno-statistički godišnjak Republike Srbije 2018. 2019. [citirano 10.06.2020.]. [HTTP]

10. Republička stručna komisija za izradu i implementaciju vodiča u kliničkoj praksi, Ministarstvo zdravlja Republike Srbije. Agencija za akreditaciju zdravstvenih ustanova Srbije. Nacionalni vodič dobre kliničke prakse za dijagnostikovanje i lečenje arterijske hipertenzije. 2011. [citirano 18.04.2020.]. [HTTP]

11. Williams B, Mancia G, Spiering W, Agabiti Rosei E, Azizi M, Burnier M, et al. 2018 ESC/ESH Guidelines for the management of arterial hypertension: The Task Force for the management of arterial hypertension of the European Society of Cardiology (ESC) and the European Society of Hypertension (ESH). European Heart Journal. 2018; (33):3021-104. [CROSSREF]

12. Gradman AH, Basile JN, Carter BL, Bakris GL, American Society of Hypertension Writing Group. Combination therapy in hypertension. Journal of the American Society of Hypertension. 2010; 4(2):90-8. [CROSSREF]

13. Perić DM, Milijašević DS, Tomić NZ, Knežević AD, Bukumirović NR, Milijašević BŽ. Use of ACE-Inhibitors in Serbia in 2009 and 2010. Hospital Pharmacology- -International Multidisciplinary Journal. 2014; 1(3):122-9. [HTTP]

14. Tomas A, Tomić Z, Milijašević B, Ban M, Horvat O, Vukmirović S, et al. Patterns of prescription antihypertensive drug utilization and adherence to treatment guidelines in the city of Novi Sad. Vojnosanitetski pregled. 2016; 73(6):531-7. [CROSSREF]

15. Republika Srbija. Agencija za lekove i medicinska sredstva Srbije. Promet i potrošnja gotovih lekova za humanu upotrebu u Republici Srbiji u 2010. godini. Agencija: Beograd, 2011. [HTTP]

16. Republika Srbija. Agencija za lekove i medicinska sredstva Srbije. Promet i potrošnja gotovih lekova za humanu upotrebu u Republici Srbiji u 2011. godini. Agencija: Beograd, 2012. [HTTP]

17. Republika Srbija. Agencija za lekove i medicinska sredstva Srbije. Promet i potrošnja gotovih lekova za humanu upotrebu u Republici Srbiji u 2012. godini. Agencija: Beograd, 2013. [HTTP]

18. Republika Srbija. Agencija za lekove i medicinska sredstva Srbije. Promet i potrošnja gotovih lekova za humanu upotrebu u Republici Srbiji u 2013. godini. Agencija: Beograd, 2014. [HTTP]

19. Republika Srbija. Agencija za lekove i medicinska sredstva Srbije. Promet i potrošnja gotovih lekova za humanu upotrebu u Republici Srbiji u 2014. godini. Agencija: Beograd, 2015. [HTTP]

20. Republika Srbija. Agencija za lekove i medicinska sredstva Srbije. Promet i potrošnja gotovih lekova za humanu upotrebu u Republici Srbiji u 2015. godini. Agencija: Beograd, 2016. [HTTP]

21. Norwegian Institute for Public Health. Drug Consumption in Norway 2010– 2015. [citirano 18.04.2020.]. Dostupno na: http://www.legemiddelforbruk.no/english

22. Finnish Medicines Agency. Drug Consumption in Finland 2010–2015. [citirano 18.04.2020.]. Dostupno na: http://www.fimea.fi/laaketieto/kulutustiedot

23. The Danish Health Data Authority. Drug Consumption in Denmark 2010– 2015. [citirano 18.04.2020.]. Dostupno na: http://www.medstat.dk/en

24. World Health Organization. Introduction to Drug Utilization Research. 2003. [citirano 11.06.2020.]. [HTTP]

25. Jakovljević V, Sabo A, Tomić Z, Milijašević B. ATC klasifikacija lekova sa definisanim dnevnim dozama za lekove u prometu. Novi Sad. Orto Medics; 2007.

26. Scholze J, Bida M, Hansen A, Juncken D, Rangoonwala B, Ritz A, et al. Initiation of hypertension treatment with a fixed-dose combination or its monocomponents-does it really matter?. International Journal of Clinical Practice. 2006; 60(3):265-74. [CROSSREF]

27. Katzung BG, Masters SB, Trevor AJ. Temeljna i klinička farmakologija. 11. Izdanje. Zagreb: Medicinska naklada; 2011.

28. Patel A, MacMahon S, Chalmers J, Neal B, Woodward M, Billot L, et al. ADVANCE Collaborative Group. Effects of a fixed combination of perindopril and indapamide on macrovascular and microvascular outcomes in patients with type 2 diabetes mellitus (the ADVANCE trial): a randomised controlled trial. Lancet. 2007; 370(9590):829–40. [CROSSREF]

29. Mancia G, De Backer G, Dominiczak A, Cifkova R, Fagard R, Germano G, et al. 2007 Guidelines for the management of arterial hypertension: The Task Force for the Management of Arterial Hypertension of the European Society of Hypertension (ESH) and of the European Society of Cardiology (ESC). Journal of Hypertension; 25(6): 1105-87. [CROSSREF]

30. Gu Q, Burt VL, Dillon CF, Yoon S. Trends in Antihypertensive Medication Use and Blood Pressure Control Among United States Adults With Hypertension: The National Health and Nutrition Examination Survey, 2001 to 2010. Circulation. 2012; 126(17):2105-14. [CROSSREF]

31. Park C, Wang G, Ng BP, Fang J, Durthaler JM, Ayala C. The uses and expenses of antihypertensive medications among hypertensive adults. Research in Social and Administrative Pharmacy. 2020; 16(2):183-9. [CROSSREF]

32. Kucan M, Mrsic-Pelcic J, Vitezic D. Antihypertensive Drugs in Croatia: What Changes the Drug Usage Patterns?. Clinical Therapeutics. 2018; 40(7):1159-69. [CROSSREF]

1. Republička stručna komisija za izradu i implementaciju vodiča u kliničkoj praksi, Ministarstvo zdravlja Republike Srbije. Srpsko lekarsko društvo. Prevencija kardiovaskularnih bolesti – Nacionalni vodič za lekare u primarnoj zdravstvenoj zaštiti. 2005. [citirano 18.04.2020.]. [HTTP]

2. Wilkins E, Wilson L, Wickramasinghe K, Bhatnagar P, Leal J, Luengo-Fernandez R, et al. European cardiovascular disease statistics. 2017. [HTTP]

3. Mills KT, Stefanescu A, He J. The global epidemiology of hypertension. Nature Reviews Nephrology. 2020:1-5. [CROSSREF]

4. Song P, Zhang Y, Yu J, Zha M, Zhu Y, Rahimi K, et al. Global Prevalence of Hypertension in Children: A Systematic Review and Meta-analysis. JAMA pediatrics. 2019; 173(12):1154-63. [CROSSREF]

5. Holmen J, Holmen TL, Tverdal A, Holmen OL, Sund ER, Midthjell K. Blood pressure changes during 22-year of follow-up in large general population - the HUNT Study, Norway. BMC Cardiovascular Disorders. 2016; 16(1):94. [CROSSREF]

6. Kastarinen M, Antikainen R, Peltonen M, Laatikainen T, Barengo NC, Jula A, et al. Prevalence, awareness and treatment of hypertension in Finland during 1982–2007. Journal of Hypertension. 2009; 27(8):1552-9. [CROSSREF]

7. Sjøl A, Thomsen KK, Schroll M. Secular trends in blood pressure levels in Denmark 1964–1991. International Journal of Epidemiology. 1998; 27(4):614-22. [CROSSREF]

8. Grujić V, Dragnić N, Kvrgić S, Šušnjević S, Grujić J, Travar S. Epidemiology of Hypertension in Serbia: Results of a National Survey. Journal of Epidemiology. 2012;  22(3):261-6. [CROSSREF]

9. Institut za javno zdravlje Srbije „Dr Milan Jovanović Batut“. Zdravstveno-statistički godišnjak Republike Srbije 2018. 2019. [citirano 10.06.2020.]. [HTTP]

10. Republička stručna komisija za izradu i implementaciju vodiča u kliničkoj praksi, Ministarstvo zdravlja Republike Srbije. Agencija za akreditaciju zdravstvenih ustanova Srbije. Nacionalni vodič dobre kliničke prakse za dijagnostikovanje i lečenje arterijske hipertenzije. 2011. [citirano 18.04.2020.]. [HTTP]

11. Williams B, Mancia G, Spiering W, Agabiti Rosei E, Azizi M, Burnier M, et al. 2018 ESC/ESH Guidelines for the management of arterial hypertension: The Task Force for the management of arterial hypertension of the European Society of Cardiology (ESC) and the European Society of Hypertension (ESH). European Heart Journal. 2018; (33):3021-104. [CROSSREF]

12. Gradman AH, Basile JN, Carter BL, Bakris GL, American Society of Hypertension Writing Group. Combination therapy in hypertension. Journal of the American Society of Hypertension. 2010; 4(2):90-8. [CROSSREF]

13. Perić DM, Milijašević DS, Tomić NZ, Knežević AD, Bukumirović NR, Milijašević BŽ. Use of ACE-Inhibitors in Serbia in 2009 and 2010. Hospital Pharmacology- -International Multidisciplinary Journal. 2014; 1(3):122-9. [HTTP]

14. Tomas A, Tomić Z, Milijašević B, Ban M, Horvat O, Vukmirović S, et al. Patterns of prescription antihypertensive drug utilization and adherence to treatment guidelines in the city of Novi Sad. Vojnosanitetski pregled. 2016; 73(6):531-7. [CROSSREF]

15. Republika Srbija. Agencija za lekove i medicinska sredstva Srbije. Promet i potrošnja gotovih lekova za humanu upotrebu u Republici Srbiji u 2010. godini. Agencija: Beograd, 2011. [HTTP]

16. Republika Srbija. Agencija za lekove i medicinska sredstva Srbije. Promet i potrošnja gotovih lekova za humanu upotrebu u Republici Srbiji u 2011. godini. Agencija: Beograd, 2012. [HTTP]

17. Republika Srbija. Agencija za lekove i medicinska sredstva Srbije. Promet i potrošnja gotovih lekova za humanu upotrebu u Republici Srbiji u 2012. godini. Agencija: Beograd, 2013. [HTTP]

18. Republika Srbija. Agencija za lekove i medicinska sredstva Srbije. Promet i potrošnja gotovih lekova za humanu upotrebu u Republici Srbiji u 2013. godini. Agencija: Beograd, 2014. [HTTP]

19. Republika Srbija. Agencija za lekove i medicinska sredstva Srbije. Promet i potrošnja gotovih lekova za humanu upotrebu u Republici Srbiji u 2014. godini. Agencija: Beograd, 2015. [HTTP]

20. Republika Srbija. Agencija za lekove i medicinska sredstva Srbije. Promet i potrošnja gotovih lekova za humanu upotrebu u Republici Srbiji u 2015. godini. Agencija: Beograd, 2016. [HTTP]

21. Norwegian Institute for Public Health. Drug Consumption in Norway 2010– 2015. [citirano 18.04.2020.]. Dostupno na: http://www.legemiddelforbruk.no/english

22. Finnish Medicines Agency. Drug Consumption in Finland 2010–2015. [citirano 18.04.2020.]. Dostupno na: http://www.fimea.fi/laaketieto/kulutustiedot

23. The Danish Health Data Authority. Drug Consumption in Denmark 2010– 2015. [citirano 18.04.2020.]. Dostupno na: http://www.medstat.dk/en

24. World Health Organization. Introduction to Drug Utilization Research. 2003. [citirano 11.06.2020.]. [HTTP]

25. Jakovljević V, Sabo A, Tomić Z, Milijašević B. ATC klasifikacija lekova sa definisanim dnevnim dozama za lekove u prometu. Novi Sad. Orto Medics; 2007.

26. Scholze J, Bida M, Hansen A, Juncken D, Rangoonwala B, Ritz A, et al. Initiation of hypertension treatment with a fixed-dose combination or its monocomponents-does it really matter?. International Journal of Clinical Practice. 2006; 60(3):265-74. [CROSSREF]

27. Katzung BG, Masters SB, Trevor AJ. Temeljna i klinička farmakologija. 11. Izdanje. Zagreb: Medicinska naklada; 2011.

28. Patel A, MacMahon S, Chalmers J, Neal B, Woodward M, Billot L, et al. ADVANCE Collaborative Group. Effects of a fixed combination of perindopril and indapamide on macrovascular and microvascular outcomes in patients with type 2 diabetes mellitus (the ADVANCE trial): a randomised controlled trial. Lancet. 2007; 370(9590):829–40. [CROSSREF]

29. Mancia G, De Backer G, Dominiczak A, Cifkova R, Fagard R, Germano G, et al. 2007 Guidelines for the management of arterial hypertension: The Task Force for the Management of Arterial Hypertension of the European Society of Hypertension (ESH) and of the European Society of Cardiology (ESC). Journal of Hypertension; 25(6): 1105-87. [CROSSREF]

30. Gu Q, Burt VL, Dillon CF, Yoon S. Trends in Antihypertensive Medication Use and Blood Pressure Control Among United States Adults With Hypertension: The National Health and Nutrition Examination Survey, 2001 to 2010. Circulation. 2012; 126(17):2105-14. [CROSSREF]

31. Park C, Wang G, Ng BP, Fang J, Durthaler JM, Ayala C. The uses and expenses of antihypertensive medications among hypertensive adults. Research in Social and Administrative Pharmacy. 2020; 16(2):183-9. [CROSSREF]

32. Kucan M, Mrsic-Pelcic J, Vitezic D. Antihypertensive Drugs in Croatia: What Changes the Drug Usage Patterns?. Clinical Therapeutics. 2018; 40(7):1159-69. [CROSSREF]


© Sva prava zadržana. Lekarska komora Srbije.

Skoči na vrh